Phillipsite-Ca

Wzór chemiczny: Ca₃(Si₁₀Al₆)O₃₂·₁₂H₂O

Phillipsyt-Ca to uwodniony glinokrzemian wapnia z grupy zeolitów, tworzący charakterystyczne, krzyżowe zbliźniaczenia kryształów.

## Charakterystyka Phillipsyt-Ca jest minerałem z grupy zeolitów, należącym do szeregu phillipsytu. Tworzy pryzmatyczne kryształy, które bardzo często są zbliźniaczone w formie krzyżowych lub gwiaździstych przerostów, co jest ich najbardziej rozpoznawalną cechą. Występuje również w postaci promienistych lub sferycznych agregatów. Jest minerałem kruchym. ## Właściwości fizyczne Kryształy phillipsytu-Ca są przezroczyste i wykazują szklisty połysk. Twardość w skali Mohsa wynosi 4-5, a gęstość to około 2.2 g/cm³. Minerał ten wykazuje wyraźną łupliwość w jednej płaszczyźnie i niewyraźną w drugiej. ## Barwy i odmiany Phillipsyt-Ca jest najczęściej bezbarwny lub biały. Może przyjmować także odcienie różowawe, czerwonawobiałe lub jasnożółte, co jest zwykle spowodowane obecnością domieszek. ## Historia i nazwa Nazwa "phillipsyt" została nadana w 1825 roku przez Armanda Lévy'ego na cześć angielskiego mineraloga Williama Phillipsa. Przyrostek "-Ca" odnosi się do dominującego w składzie chemicznym wapnia (łac. *calcium*). Miejsce typowego występowania (type locality) dla phillipsytu-Ca znajduje się w tufach wulkanicznych na wyspie Oʻahu na Hawajach, USA. ## Zastosowania Phillipsyt-Ca, podobnie jak inne zeolity, ma potencjalne zastosowanie jako molekularne sito, katalizator lub w procesach wymiany jonowej. Jest również ceniony przez kolekcjonerów minerałów ze względu na swoje unikalne formy krystaliczne.

Właściwości

Twardość Mohsa: 4-5
Połysk: Szklisty
Rysa: Biała
Gęstość: 2.2
Łupliwość: Wyraźna na {010}, niewyraźna na {001}
Przełam: Nieregularny/Nierówny
Przezroczystość: Przezroczysty
Układ krystaliczny: Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną phillipsytu-Ca są charakterystyczne zbliźniaczenia penetracyjne, tworzące formy przypominające krzyże lub gwiazdy. Rozpoznaje się go również po występowaniu w pęcherzach pogazowych w skałach wulkanicznych, niskiej twardości i szklistym połysku. ## Odróżnianie od podobnych Phillipsyt-Ca można pomylić z innymi zeolitami, takimi jak harmotom czy chabazyt. Od harmotomu (odmiany barowej) odróżnia go brak baru w składzie (wymaga analizy chemicznej). Od chabazytu różni się formą kryształów - chabazyt tworzy kryształy zbliżone do sześcianów (romboedryczne), podczas gdy phillipsyt-Ca tworzy zbliźniaczone kryształy pryzmatyczne. ## Formy kryształów Kryształy mają pokrój pryzmatyczny, wydłużony. Prawie zawsze występują jako zbliźniaczenia, tworząc złożone grupy o symetrii pseudo-tetragonalnej lub pseudo-rombowej. Agregaty często mają formę promienistych rozet, sferolitów lub włóknistych skupień wypełniających pustki w skale.

Środowisko występowania

## Geneza Phillipsyt-Ca jest minerałem hydrotermalnym niskich temperatur. Powstaje głównie w pęcherzach i szczelinach w skałach wulkanicznych, takich jak bazalty, fonolity i tufy. Krystalizuje z roztworów wodnych w końcowych etapach stygnięcia lawy. Może również tworzyć się w wyniku przeobrażenia popiołów wulkanicznych w osadach głębokomorskich. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi zeolitami, takimi jak chabazyt, analcym, natrolit, a także z kalcytem i apofyllitem. ## Lokalizacje Znaczące okazy phillipsytu-Ca pochodzą z różnych lokalizacji na świecie. Poza miejscem typowym na Hawajach (USA), występuje m.in. w Aci Castello na Sycylii (Włochy), w hrabstwie Antrim (Irlandia Północna), na Islandii, w okolicach Wezuwiusza (Włochy) oraz w Richmond w stanie Wiktoria (Australia).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i wyraźnymi zbliźniaczeniami krzyżowymi lub gwiaździstymi. Ważna jest również wielkość kryształów oraz ich przezroczystość. Okazy, na których phillipsyt-Ca tworzy estetyczne grupy na kontrastującej matrycy skalnej, są szczególnie poszukiwane. Czystość (brak uszkodzeń) i estetyka kompozycji znacząco podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Klasyczne i wysoko cenione okazy pochodzą z bazaltów w Aci Castello na Sycylii we Włoszech oraz z hrabstwa Antrim w Irlandii Północnej. Okazy z Wezuwiusza również cieszą się uznaniem kolekcjonerów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Należy pozwolić okazowi całkowicie wyschnąć w temperaturze pokojowej. ## Czego unikać Phillipsyt-Ca jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury oraz ekspozycji na silne chemikalia. Jako minerał uwodniony, może ulec dehydratacji (utracie wody) w zbyt suchym lub gorącym środowisku, co prowadzi do jego zniszczenia. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła. Najlepiej trzymać je w zamkniętych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na kruchość, należy unikać kontaktu z twardszymi minerałami.