Philipsburgite

Wzór chemiczny: Cu<sup>2+</sup><sub>5</sub>Zn<sup>2+</sup>(As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)(PO<sub>4</sub>)(OH)<sub>6</sub>·H<sub>2</sub>O

Philipsburgit to rzadki arsenian i fosforan miedzi i cynku, tworzący charakterystyczne, zielone, kuliste agregaty.

## Charakterystyka Philipsburgit jest uwodnionym arsenianem i fosforanem miedzi oraz cynku. Występuje najczęściej w postaci kulistych lub półkulistych agregatów o promienistej, włóknistej budowie wewnętrznej. Tworzy także naskorupienia i naloty. Poszczególne kryształy są bardzo małe, igiełkowe lub listewkowe, i rzadko widoczne gołym okiem. Jego struktura jest blisko spokrewniona z kipushytem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się szklistym połyskiem. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 3, a gęstość waha się od 4,05 do 4,13 g/cm³. ## Barwy i odmiany Philipsburgit ma charakterystyczną, żywą, szmaragdowozieloną lub ciemnozieloną barwę. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia – kopalni Black Pine w pobliżu Philipsburga w hrabstwie Granite w stanie Montana, USA. Został on opisany i zatwierdzony jako nowy gatunek minerału przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Mineralogiczne (IMA) w 1985 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i występowanie w niewielkich ilościach, philipsburgit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa
3
Połysk
Szklisty
Rysa
Jasnozielona
Gęstość
4.05-4.13
Łupliwość
Dobra wg {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne philipsburgitu to jego intensywnie zielona barwa, kuliste lub promieniste agregaty oraz występowanie w strefach utleniania złóż kruszcowych. Charakterystyczna jest również jego rysa – jasnozielona. ## Odróżnianie od podobnych Philipsburgit można pomylić z innymi wtórnymi minerałami miedzi, takimi jak malachit, pseudomalachit, brochantyt czy kipushyt. Od malachitu odróżnia go brak reakcji z kwasem solnym (malachit burzy). Od pseudomalachitu i kipushytu często wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS) lub rentgenowskich (XRD) w celu jednoznacznej identyfikacji. Jego promieniste agregaty są jednak dość charakterystyczne. ## Formy kryształów Kryształy są bardzo drobne, igiełkowe lub listewkowe, wydłużone wzdłuż osi [010] i spłaszczone zgodnie z {001}. Najczęściej tworzą sferyczne, promienisto-włókniste agregaty, a także naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Philipsburgit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) polimetalicznych złóż kruszcowych, bogatych w miedź, cynk i arsen. Tworzy się w wyniku działania wód powierzchniowych na pierwotne minerały kruszcowe, takie jak chalkopiryt, sfaleryt i tennantyt. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami wtórnymi, takimi jak kwarc, goethyt, pseudomalachit, kipushyt, agardyt, olivenit, mimetezyt, cerusyt i anglesyt. ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania jest kopalnia Black Pine koło Philipsburga w Montanie, USA. Znany jest również z kilku innych lokalizacji na świecie, w tym z kopalni Clara w Schwarzwaldzie (Niemcy), z kopalni Tsumeb (Namibia) oraz z niewielkich wystąpień w Kornwalii (Wielka Brytania).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, kulistymi agregatami o intensywnej, szmaragdowozielonej barwie. Ważny jest kontrast z matrycą skalną (najczęściej kwarcem lub goethytem) oraz brak uszkodzeń delikatnych, sferycznych form. Wielkość agregatów również wpływa na wartość – większe i wyraźniejsze kule są bardziej pożądane. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane i klasyczne okazy pochodzą z lokalizacji typowej – kopalni Black Pine w Montanie, USA. Okazy z kopalni Clara w Niemczech również są cenione w kolekcjach specjalistycznych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą powinien być ograniczony do minimum; jeśli jest konieczny, należy użyć wody destylowanej i natychmiast dokładnie osuszyć okaz chłodnym powietrzem. Ze względu na zawartość arsenu, należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po kontakcie z minerałem. ## Czego unikać Należy unikać wszelkich chemikaliów, a w szczególności kwasów, które mogą gwałtownie zniszczyć minerał. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie silnego światła. Jest kruchy i wrażliwy na ultradźwięki. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, stabilnych pojemnikach lub gablotach, z dala od kurzu, wilgoci i bezpośredniego światła słonecznego. Należy chronić go przed uderzeniami i wibracjami.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej