Phaunouxite

Wzór chemiczny: Ca₃(As₅+O₄)₂·₁₁H₂O

Phaunouxyt to uwodniony arsenian wapnia, tworzący bezbarwne lub białe, jedwabiste skupienia igiełkowych kryształów, występujący w strefach utleniania złóż arsenowych.

## Charakterystyka Phaunouxyt jest uwodnionym arsenianem wapnia, który wizualnie prezentuje się jako delikatne, jedwabiste lub matowe skupienia. Najczęściej tworzy agregaty złożone z bardzo drobnych, igiełkowych lub włoskowych kryształów, które mogą formować promieniste rozetki, powłoki lub naloty na skale macierzystej. Poszczególne kryształy są zazwyczaj zbyt małe, aby można je było dostrzec gołym okiem, a materiał w masie ma wygląd kredowy lub włóknisty. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 2. Kryształy są elastyczne. Ma niską gęstość, wynoszącą około 2,16 g/cm³. Połysk phaunouxytu określa się jako jedwabisty w przypadku agregatów włóknistych lub matowy i ziemisty w przypadku drobnoziarnistych skupień. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. ## Barwy i odmiany Phaunouxyt jest zazwyczaj bezbarwny lub biały. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia – kopalni Gabe Gottes w dolinie Phaunoux, w miejscowości Sainte-Marie-aux-Mines (Markirch) w Alzacji (Francja). Został opisany i zatwierdzony jako nowy gatunek minerału w 1980 roku przez Nelly Bariand i François Pillarda. ## Zastosowania Phaunouxyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie minerałem o znaczeniu naukowym i kolekcjonerskim, poszukiwanym przez specjalistów gromadzących rzadkie arseniany lub minerały z konkretnych lokalizacji.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2
Połysk: Jedwabisty
Rysa: Biała
Gęstość: 2.16
Łupliwość: Doskonała wg {010}
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny: Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Phaunouxyt najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej formie występowania – delikatnych, białych, jedwabistych lub kredowych skupieniach igiełkowych kryształów. Jego niska twardość, elastyczność włókien oraz występowanie w paragenezie z innymi arsenianami są kluczowymi cechami diagnostycznymi. ## Odróżnianie od podobnych Phaunouxyt można pomylić z innymi wtórnymi arsenianami wapnia, takimi jak **rauenthalit** (Ca₃(AsO₄)₂·10H₂O) lub **haidingeryt** (Ca(AsO₃OH)·H₂O). Rauenthalit jest produktem dehydratacji phaunouxytu i ma bardzo podobny wygląd. Rozróżnienie tych minerałów bez zaawansowanych metod analitycznych (jak XRD) jest praktycznie niemożliwe. Haidingeryt tworzy zwykle lepiej wykształcone, szkliste kryształy tabliczkowe, a nie igiełkowe agregaty. ## Formy kryształów Kryształy phaunouxytu są wydłużone, igiełkowe lub włoskowe, często o przekroju listewkowym. Zazwyczaj występują w postaci splątanych skupień włóknistych, promienistych agregatów, rozet lub jako drobne naloty i powłoki.

Środowisko występowania

## Geneza Phaunouxyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) kruszcowych złóż polimetalicznych, bogatych w arsen. Tworzy się w wyniku reakcji wód zasobnych w wapń z minerałami pierwotnymi arsenu, takimi jak arsenopiryt czy löllingit, w warunkach niskiej temperatury i ciśnienia. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi wtórnymi arsenianami. W lokalizacji typowej (Sainte-Marie-aux-Mines) znaleziono go w towarzystwie farmakolitu, picrofarmakolitu, rauenthalitu, haidingerytu, arsenu rodzimego oraz gipsu. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko phaunouxytu to kopalnia Gabe Gottes w Sainte-Marie-aux-Mines w Wogezach (Alzacja, Francja). Jest to jego lokalizacja typowa. Poza Francją, jego występowanie odnotowano również w Jáchymovie w Czechach oraz w kopalni Sterling Hill w Ogdensburgu (New Jersey, USA).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej wartościowe są okazy z dobrze zdefiniowanymi, promienistymi agregatami lub bogatymi, jedwabistymi powłokami na kontrastującej matrycy skalnej. Ceni się również okazy pochodzące z lokalizacji typowej, czyli Sainte-Marie-aux-Mines. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, ich indywidualna forma ma mniejsze znaczenie niż ogólna estetyka i bogactwo całego skupienia. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej cenione i poszukiwane przez kolekcjonerów są okazy z historycznej lokalizacji typowej – kopalni w Sainte-Marie-aux-Mines we Francji. Materiał z tego miejsca ma największą wartość historyczną i naukową.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy phaunouxytu są niezwykle delikatne i wrażliwe na wodę. Należy unikać czyszczenia na mokro, ponieważ woda może rozpuścić lub uszkodzić drobne kryształy. Najbezpieczniejszą metodą jest delikatne usunięcie kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub ostrożnego użycia gruszki fotograficznej (dmuchawki). ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami i innymi chemikaliami. Minerał jest wrażliwy na zmiany wilgotności – pod wpływem suchego powietrza może ulec dehydratacji i przekształcić się w rauenthalit, tracąc swoją pierwotną strukturę. Należy chronić go przed wysoką temperaturą i bezpośrednim działaniem promieni słonecznych. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w szczelnych, zamykanych pojemnikach (tzw. "membrane box" lub pudełkach z watą), aby ustabilizować wilgotność i chronić przed uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na zawartość arsenu, po kontakcie z minerałem należy umyć ręce.

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej