Pharmacosiderite

Wzór chemiczny: KFe³⁺₄(As⁵⁺O₄)₃(OH)₄·6-7H₂O

Farmakosyderyt to uwodniony arsenian żelaza i potasu, tworzący charakterystyczne, sześcienne kryształy o intensywnych, zielonych lub żółtobrązowych barwach.

## Charakterystyka Farmakosyderyt jest uwodnionym arsenianem żelaza i potasu, należącym do grupy farmakosyderytu. Minerał ten jest ceniony przez kolekcjonerów za jego doskonale wykształcone, sześcienne kryształy, które często występują w formie niewielkich, lśniących kostek. Kryształy mogą być pojedyncze, ale częściej tworzą druzy i naskorupienia na skale macierzystej. Jego wygląd jest bardzo charakterystyczny, a intensywność barwy zależy od domieszek i stopnia uwodnienia. ## Właściwości fizyczne Farmakosyderyt jest stosunkowo miękkim minerałem, o twardości w skali Mohsa wynoszącej 2.5. Jego połysk jest zazwyczaj szklisty, a na niektórych powierzchniach może być żywiczny lub tłusty. Jest minerałem kruchym, o gęstości wynoszącej około 2.9 g/cm³. Kryształy są najczęściej przeświecające, rzadziej przezroczyste lub niemal nieprzezroczyste. ## Barwy i odmiany Typowe barwy farmakosyderytu obejmują szeroką gamę odcieni zieleni - od szmaragdowozielonej, przez oliwkowozieloną, po trawiastozieloną. Często spotykane są również okazy żółte, miodowożółte, brązowe, a nawet czerwonobrązowe. Niektóre odmiany mogą wykazywać zmianę barwy w zależności od stopnia uwodnienia. Nie wyróżnia się nazwanych odmian handlowych, a klasyfikacja opiera się głównie na barwie i pokroju kryształów. ## Historia i nazwa Nazwa farmakosyderyt pochodzi od greckich słów *pharmakon* (φάρμακον) oznaczającego "truciznę" oraz *sideros* (σίδηρος) oznaczającego "żelazo", co jest bezpośrednim nawiązaniem do jego składu chemicznego - jest trującym arsenianem żelaza. Minerał został po raz pierwszy opisany przez niemieckiego mineraloga Johanna Friedricha Ludwiga Hausmanna w 1813 roku. ## Zastosowania Farmakosyderyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego ze względu na swoją rzadkość, niewielkie rozmiary kryształów oraz toksyczność (zawartość arsenu). Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Barwa
Pale green, green, emerald-green, dark brown, honey-yellow to yellow-brown, brownish red, hyacinth-red; green, yellow, light brown in transmitted light (biaxially sectored).
Połysk
Vitreous
Rysa
white
Gęstość
2.797
Łupliwość
Imperfect to good on {001}.
Przełam
Irregular/Uneven
Przezroczystość
Transparent,Translucent
Układ krystaliczny
Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną farmakosyderytu jest jego pokrój kryształów - niemal zawsze tworzy on wyraźne, małe sześciany. Charakterystyczna jest również jego barwa (intensywnie zielona, żółta lub brązowa) oraz występowanie w strefach utleniania złóż kruszcowych bogatych w arsen. ## Odróżnianie od podobnych Farmakosyderyt bywa mylony ze skorodytem, który często z nim współwystępuje. Skorodyt tworzy jednak kryształy w układzie rombowym (często o pokroju dipiramidalnym lub tabliczkowym), a nie regularnym. Od innych zielonych minerałów wtórnych (np. mimetezytu, piromorfitu) odróżnia go przede wszystkim sześcienna forma kryształów. ## Formy kryształów Farmakosyderyt krystalizuje w układzie regularnym, tworząc niemal idealne sześciany. Kryształy są zazwyczaj małe, osiągając kilka milimetrów. Często występują w postaci druz, czyli gęstych skupień drobnych kryształów pokrywających powierzchnię skały. Rzadziej spotyka się skupienia ziarniste lub masywne.

Środowisko występowania

## Geneza Farmakosyderyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców, które są bogate w arsen, zwłaszcza arsenopirytu. Tworzy się w wyniku reakcji wód powierzchniowych z minerałami pierwotnymi zawierającymi arsen i żelazo. Jest typowym minerałem strefy żelaznej czapy (gossanu). ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi arsenianami i siarczanami powstającymi w podobnych warunkach. Do najczęstszych minerałów towarzyszących należą: skorodyt, arsenopiryt, piryt, farmakoalumit, jarosyt, goethyt i kwarc. ## Lokalizacje Znaczące okazy farmakosyderytu pochodzą z wielu miejsc na świecie. W Europie znany jest z Kornwalii (Wielka Brytania), kopalni w rejonie Sainte-Marie-aux-Mines (Francja) oraz z Saksonii (Niemcy). Piękne kryształy znajdowano również w kopalniach w rejonie Atakama w Chile, w stanie Utah (USA), a także w Tsumeb w Namibii.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi, lśniącymi kryształami o intensywnej, szmaragdowozielonej barwie. Wysoko oceniane są również druzy, na których kryształy są gęsto osadzone i kontrastują z barwą skały macierzystej. Wielkość kryształów jest kluczowym czynnikiem - okazy z sześcianami o krawędzi powyżej kilku milimetrów są rzadkie i poszukiwane. Ważny jest również brak uszkodzeń mechanicznych. ## Popularne stanowiska Klasyczne, historyczne okazy pochodzą z kopalń cyny w Kornwalii (Wielka Brytania). Współcześnie piękne, zielone kryształy dostarczane są z kopalni Majuba Hill w Nevadzie (USA). Okazy z kopalni Clara w Schwarzwaldzie (Niemcy) również są cenione za jakość kryształów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy farmakosyderytu należy czyścić z najwyższą ostrożnością. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Jeśli konieczne jest czyszczenie na mokro, należy użyć niewielkiej ilości wody destylowanej i bardzo delikatnej szczoteczki, a następnie natychmiast osuszyć okaz chłodnym powietrzem (np. z suszarki do włosów na najniższym ustawieniu). Zawsze należy myć ręce po kontakcie z minerałem. ## Czego unikać Farmakosyderyt jest wrażliwy na chemikalia, zwłaszcza kwasy i zasady. Należy unikać myjek ultradźwiękowych i czyszczenia parowego. Minerał jest wrażliwy na ciepło, które może spowodować jego odwodnienie i zmianę barwy. Nie należy go wystawiać na długotrwałe działanie silnego światła słonecznego. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od źródeł ciepła i wilgoci. Najlepiej trzymać je w zamkniętych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na zawartość arsenu, powinien być przechowywany poza zasięgiem dzieci i zwierząt.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej