Pertlikite

Wzór chemiczny: K<sub>2</sub>(Fe<sup>2+</sup>,Mg)<sub>2</sub>(Mg,Fe<sup>3+</sup>)<sub>4</sub>Fe<sup>3+</sup><sub>2</sub>Al(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>12</sub>·18H<sub>2</sub>O

Pertlikit to ekstremalnie rzadki, uwodniony siarczan potasu, żelaza, magnezu i glinu, tworzący drobne, żółte kryształy.

## Charakterystyka Pertlikit jest złożonym, uwodnionym siarczanem należącym do grupy woltaitu. Występuje w postaci niewielkich agregatów, zbudowanych z tabliczkowych lub równowymiarowych kryształów, których wielkość zazwyczaj nie przekracza 0.2 mm. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, jego cechy makroskopowe są trudne do zaobserwowania, a okazy mają postać drobnych, krystalicznych nalotów i skupień. Minerał ten jest ceniony głównie za swoje unikatowe właściwości chemiczne i krystalograficzne. ## Właściwości fizyczne Kryształy pertlikitu są przezroczyste i charakteryzują się szklistym połyskiem. Twardość w skali Mohsa wynosi 2.5, co klasyfikuje go jako minerał bardzo miękki, podatny na zarysowania. Jego gęstość obliczona na podstawie wzoru i parametrów komórki elementarnej wynosi 2.81 g/cm³. ## Barwy i odmiany Pertlikit znany jest wyłącznie w jednym kolorze – żółtym. Nie wyróżniono żadnych jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został zatwierdzony przez IMA w 2008 roku. Jego nazwa honoruje Franza Pertlika (ur. 1943), profesora krystalografii i krystalochemii na Uniwersytecie Wiedeńskim, w uznaniu jego wkładu w badania siarczanów i innych minerałów. Został opisany przez zespół mineralogów pod kierownictwem Jiříego Sejkory na podstawie materiału zebranego na hałdzie dawnej kopalni "Adolf" w Czechach. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary, pertlikit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cennym nabytkiem dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów (mikrominerałów).

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Vitreous
Rysa
Pale yellow
Gęstość
2.81
Łupliwość
None
Przezroczystość
Transparent
Układ krystaliczny
Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Pertlikit rozpoznaje się na podstawie jego charakterystycznego żółtego koloru, występowania w postaci mikroskopijnych, tabliczkowych kryształów oraz specyficznego środowiska geologicznego (hałdy kopalniane). Kluczową cechą diagnostyczną jest jego współwystępowanie z innymi rzadkimi siarczanami wtórnymi, takimi jak woltait, romboklaz czy fibroferryt. Jest bardzo miękki i rozpuszczalny w wodzie. ## Odróżnianie od podobnych Pertlikit można pomylić z innymi żółtymi siarczanami wtórnymi, z którymi często współwystępuje. Od *jarosytu* odróżnia go forma kryształów (jarosyt częściej tworzy skupienia ziemiste lub mikroskopijne, błyszczące blaszki) i nieco niższa twardość. *Kopiapit* bywa bardziej zielonkawożółty i tworzy skupienia łuseczkowate. Pewna identyfikacja jest możliwa niemal wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub mikroanaliza chemiczna (EDS/WDS). ## Formy kryształów Tworzy agregaty drobnych, tabliczkowych lub równowymiarowych (izometrycznych) kryształów o trygonalnej symetrii. Wielkość pojedynczych kryształów rzadko przekracza 0.2 mm.

Środowisko występowania

## Geneza Pertlikit jest minerałem wtórnym, powstającym w specyficznych warunkach na hałdach kopalnianych. Jego geneza jest związana z procesami wietrzenia (utleniania) siarczków żelaza (głównie pirytu) w suchym klimacie. Do jego powstania niezbędna jest obecność glinu i potasu, pochodzących prawdopodobnie z wietrzejących minerałów ilastych lub skaleni obecnych w skale płonnej. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych wtórnych siarczanów, takich jak woltait, kopiapit, jarosyt, fibroferryt, romboklaz i halotrichit. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania pertlikitu na świecie jest jego lokalizacja typowa – hałda dawnej kopalni węgla i pirytu "Adolf" w miejscowości Běloves (część miasta Náchod), w kraju hradeckim w Czechach.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów pertlikitu, będącego mikrominerałem, ocenia się przede wszystkim na podstawie bogactwa skupień i wielkości kryształów, nawet jeśli są one submilimetrowe. Najbardziej cenione są próbki z wyraźnie wykształconymi, błyszczącymi kryształami tworzącymi gęste agregaty na niewielkiej matrycy skalnej. Dodatkową wartość stanowi obecność innych rzadkich minerałów towarzyszących na tym samym okazie. ## Popularne stanowiska Okazy pertlikitu pochodzą wyłącznie z jednego miejsca na świecie – hałdy kopalnianej "Adolf" w Czechach. Materiał z tej lokalizacji jest niezwykle trudny do zdobycia i stanowi rarytas w wyspecjalizowanych kolekcjach mikrominerałów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy pertlikitu są ekstremalnie wrażliwe na wodę i wilgoć. Czyszczenie należy przeprowadzać wyłącznie na sucho, używając bardzo miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu lub stosując sprężone powietrze z bezpiecznej odległości, aby nie uszkodzić kruchych kryształów. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i innymi płynami, które mogą rozpuścić minerał. Wysoka wilgotność powietrza również jest szkodliwa i może prowadzić do jego powolnego rozkładu. Minerał jest bardzo miękki (twardość 2.5), dlatego trzeba chronić go przed jakimkolwiek tarciem i kontaktem z twardszymi obiektami. Należy również unikać wysokich temperatur, które mogą spowodować utratę wody krystalizacyjnej i zniszczenie struktury. ## Przechowywanie Pertlikit musi być przechowywany w warunkach o kontrolowanej, niskiej wilgotności. Najlepszym rozwiązaniem jest umieszczenie okazu w szczelnym, zamykanym pudełku (typu "perky box") wraz ze środkiem osuszającym, takim jak żel krzemionkowy (silikażel).

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej