Permingeatite

Wzór chemiczny: Cu<sub>3</sub>SbSe<sup>2-</sup><sub>4</sub>

Permingeatyt to bardzo rzadki selenoantymonian miedzi, tworzący drobne, metaliczne ziarna w asocjacji z innymi selenidami.

## Charakterystyka Permingeatyt jest bardzo rzadkim minerałem z grupy siarkosoli, a konkretnie selenoantymonianem miedzi. Występuje w postaci bardzo drobnych, anhedralnych (nieforemnych) ziaren, zwykle o wielkości nieprzekraczającej 0.1 mm. Ziarna te są rozproszone w masie innych minerałów, głównie w uraninicie. Ze względu na mikroskopijny rozmiar, jego cechy wizualne są trudne do zaobserwowania bez specjalistycznego sprzętu. W polerowanych próbkach pod mikroskopem odbiciowym ma szarobiałą barwę z lekkim różowawym odcieniem. ## Właściwości fizyczne Jako minerał nieprzezroczysty o metalicznym połysku, permingeatyt charakteryzuje się wysoką gęstością. Jego twardość nie została dokładnie zmierzona, ale szacuje się ją na około 3.5-4 w skali Mohsa. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny. Jest to minerał kruchy. ## Barwy i odmiany Obserwowana barwa permingeatytu jest stalowoszara do czarnej. W świetle odbitym ujawnia się jego szarobiały kolor z różowawym lub fioletowawym odcieniem. Nie są znane żadne jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1971 roku przez Zdeňka Johana, Paula Picota, Francoise Ruhlmann i Cestmira Hak. Jego nazwa upamiętnia François Permingeata (1917-1988), francuskiego mineraloga i profesora na Uniwersytecie w Tuluzie, w uznaniu jego wkładu w badanie minerałów kruszcowych. Miejscem typowym (locus typicus) jest złoże uranu Předbořice w Czechach. ## Zastosowania Permingeatyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego ani komercyjnego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, choć ze względu na ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary jest obiektem pożądania jedynie wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5-4
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
5.96
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja permingeatytu jest możliwa wyłącznie za pomocą zaawansowanych technik laboratoryjnych. W polerowanych próbkach, pod mikroskopem rudnym w świetle odbitym, można go wstępnie zidentyfikować na podstawie jego szarobiałej barwy z różowawym odcieniem, braku pleochroizmu i anizotropii. Ostateczne potwierdzenie wymaga analizy chemicznej (np. mikrosondą elektronową - EDS/WDS) w celu ustalenia składu (obecności miedzi, antymonu i selenu w odpowiednich proporcjach) oraz analizy strukturalnej (dyfrakcji rentgenowskiej - XRD). ## Odróżnianie od podobnych Permingeatyt można pomylić z wieloma innymi drobnymi, szarymi siarkosolami i selenidami, takimi jak tetraedryt, tennantyt, hakit czy berzelianit. Odróżnienie go od hakitu (z którym tworzy serię) jest szczególnie trudne i wymaga precyzyjnej analizy chemicznej. Wizualnie, bez specjalistycznych badań, jest praktycznie niemożliwy do odróżnienia. ## Formy kryształów Minerał ten tworzy wyłącznie bardzo drobne, anhedralne (nieforemne) ziarna, najczęściej o średnicy poniżej 0.1 mm. Nie zaobserwowano go w formie dobrze wykształconych kryształów.

Środowisko występowania

## Geneza Permingeatyt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w niskotemperaturowych warunkach, w żyłach kalcytowo-selenidowych przecinających złoża uranu. W miejscu typowym (Předbořice) powstał w wyniku krystalizacji z roztworów bogatych w selen, które oddziaływały na wcześniejsze minerały kruszcowe. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w ścisłej asocjacji z innymi selenidami i siarczkami. Najczęściej towarzyszą mu: uraninit (jako minerał-matryca), berzelianit, umangit, eskebornit, klausthalit, klockmannit, hakit, tetraedryt, chalkopiryt oraz kalcyt i dolomit jako minerały żyłowe. ## Lokalizacje Permingeatyt jest minerałem ekstremalnie rzadkim, zidentyfikowanym zaledwie w kilku miejscach na świecie. Najważniejsze i potwierdzone lokalizacje to: * **Czechy:** Předbořice, niedaleko Kovářova - miejsce typowe (locus typicus), gdzie występuje w żyłach kalcytowych w obrębie złoża uranu. * **Argentyna:** Złoże El Tolar, prowincja La Rioja.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu z permingeatytem nie jest oceniana na podstawie kryteriów estetycznych, takich jak kolor czy forma, ponieważ minerał jest mikroskopijny. Kluczowym czynnikiem jest potwierdzenie jego obecności za pomocą analizy. Dla kolekcjonerów specjalistycznych (tzw. "micromounterów" lub kolekcjonerów minerałów rzadkich) wartość ma każdy okaz z wiarygodnie zidentyfikowanym permingeatytem, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu inne rzadkie selenidy. Najcenniejsze są próbki z lokalizacji typowej. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów, które sporadycznie mogą pojawiać się na rynku specjalistycznym, jest historyczna lokalizacja typowa w Předbořicach w Czechach. Znalezienie nowego materiału jest praktycznie niemożliwe, a okazy pochodzą ze starych zbiorów badawczych i kolekcji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na mikroskopijny rozmiar i występowanie w formie wrostków w innych minerałach, samodzielne czyszczenie pojedynczych ziaren permingeatytu jest niemożliwe i niepraktyczne. Okazy zawierające permingeatyt należy traktować zgodnie z wymaganiami minerału-matrycy (np. uraninitu). ## Czego unikać Należy unikać ścierania, zarysowań oraz kontaktu z silnymi chemikaliami, które mogłyby uszkodzić zarówno permingeatyt, jak i minerały towarzyszące. Okazy z Předbořic mogą zawierać uraninit, co wiąże się z koniecznością zachowania ostrożności ze względu na promieniotwórczość. ## Przechowywanie Okazy z permingeatytem, będące zazwyczaj polerowanymi zgładami do badań mikroskopowych lub fragmentami skały, powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w specjalistycznych pudełkach (np. typu "micromount"), chroniących przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Jeśli minerałem towarzyszącym jest uraninit, należy przechowywać okaz z dala od materiałów wrażliwych na promieniowanie i w dobrze wentylowanym miejscu.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej