Perhamite

Wzór chemiczny: Ca₃Al₇.₇Si₃P₄O₂₃.₅(OH)₁₄.₁·₈H₂O

Rzadki fosforan glinu i wapnia, tworzący charakterystyczne, białe agregaty o jedwabistym lub perłowym połysku, przypominające sprasowane włókna.

## Charakterystyka Perhamit jest uwodnionym fosforanem glinu i wapnia, występującym najczęściej w formie promienistych lub sferulitycznych agregatów. Składają się one z drobnych, listewkowych lub blaszkowatych kryształów, które razem tworzą zwarte, podobne do filcu masy. Poszczególne kryształy są rzadko widoczne gołym okiem. Okazy mają zazwyczaj biały kolor i charakterystyczny połysk, wahający się od jedwabistego do perłowego na powierzchniach łupliwości. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 5. Jest lekki, o gęstości zbliżonej do 2.55 g/cm³. Kryształy wykazują doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co w połączeniu z ich drobnym rozmiarem przyczynia się do włóknistego wyglądu agregatów. Połysk jest zazwyczaj perłowy lub jedwabisty, a minerał jest przeświecający. ## Barwy i odmiany Perhamit jest minerałem o jednolitym ubarwieniu. Występuje niemal wyłącznie w kolorze białym, czasami z odcieniem kremowym. Nie wyróżnia się jego barwnych odmian ani nazw handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1977 roku przez P.J. Dunna i D.E. Applemana. Nazwa honoruje Franka C. Perhama (ur. 1934), amerykańskiego górnika i kolekcjonera minerałów ze stanu Maine, który odkrył pierwsze okazy tego minerału w pegmatycie Bell Pit w Newry. ## Zastosowania Perhamit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie ogranicza się do zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego jako rzadki i interesujący strukturalnie minerał.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5
Połysk: Pearly, Silky
Rysa: White
Gęstość: 2.55
Łupliwość: Perfect on {0001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Perhamit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej formie występowania - białych, promienistych lub kulistych agregatach o jedwabistym lub perłowym połysku. Wygląd przypominający sprasowane włókna lub filc jest bardzo typowy. Doskonała łupliwość w jednym kierunku jest widoczna na poszczególnych blaszkach pod powiększeniem. ## Odróżnianie od podobnych Perhamit bywa mylony z innymi białymi minerałami fosforanowymi tworzącymi promieniste agregaty, takimi jak wavellit czy wardyt. Wavellit tworzy zazwyczaj bardziej szkliste i wyraźniej zdefiniowane sferulity. Wardyt jest twardszy (7) i ma szklisty połysk. Dokładne odróżnienie często wymaga zaawansowanych metod analitycznych, jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Kryształy perhamitu są bardzo małe, tabliczkowe lub listewkowe, o heksagonalnym zarysie. Prawie zawsze występują w formie promienistych, sferulitycznych lub rozetowych agregatów. Rzadko obserwuje się pojedyncze, wykształcone kryształy.

Środowisko występowania

## Geneza Perhamit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach hydrotermalnych lub w wyniku procesów pomagmowych w złożonych pegmatytach granitowych, bogatych w fosforany. Tworzy się w pustkach i szczelinach skalnych, często jako jeden z późniejszych produktów krystalizacji. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi fosforanami typowymi dla pegmatytów. W lokalizacji typowej (Bell Pit, Maine, USA) znaleziono go w towarzystwie eosphorytu, siderutu, kwarcu, albitu i apatytu. W innych lokalizacjach towarzyszą mu m.in. wardyt, crandallit, wavellit i brazilianit. ## Lokalizacje Najważniejsze i historycznie pierwsze stanowisko to Bell Pit w Newry, w hrabstwie Oxford, w stanie Maine (USA). Inne znane lokalizacje to m.in. kopalnia Silver Coin w Valmy, w hrabstwie Humboldt (Nevada, USA) oraz pegmatyty w regionie Minas Gerais w Brazylii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze uformowanymi, kulistymi lub promienistymi agregatami o czysto białej barwie i wyraźnym, jedwabistym połysku. Ważny jest kontrast z matrycą skalną oraz brak uszkodzeń delikatnych struktur. Okazy z lokalizacji typowej (Newry, Maine) są szczególnie poszukiwane ze względu na ich znaczenie historyczne. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane są klasyczne okazy z Bell Pit w Newry, w stanie Maine, USA. Dobrej jakości agregaty pochodzą również z kopalni Silver Coin w Nevadzie, USA.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy perhamitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na jego miękkość i możliwą reaktywność, należy unikać mycia w wodzie, a zwłaszcza w wodzie z detergentami. Jeśli konieczne jest usunięcie luźnych zanieczyszczeń, można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, w tym z kwasami i silnymi zasadami, które mogą uszkodzić minerał. Perhamit jest miękki i kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami, zarysowaniem i wibracjami. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie wilgoci. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby zapobiec otarciom i uszkodzeniom mechanicznym. Należy trzymać go z dala od twardszych minerałów. Przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od źródeł wilgoci i skrajnych temperatur.