Pentagonite
Wzór chemiczny: CaV<sup>4+</sup>OSi<sub>4</sub>O<sub>10</sub>·4H<sub>2</sub>O
Uwodniony krzemian wapnia i wanadu, tworzący charakterystyczne, promieniste agregaty kryształów o intensywnie niebieskiej barwie.
Opis
## Charakterystyka Pentagonit jest minerałem z grupy krzemianów, chemicznie uwodnionym krzemianem wapnia i wanadu. Jego najbardziej rozpoznawalną cechą są żywe, nasycone odcienie błękitu, od lazurowego po niemal granatowy. Tworzy smukłe, pryzmatyczne kryształy, które niemal zawsze występują w formie promienistych agregatów, przypominających rozgwiazdy lub jeże. Okazy te często osadzone są na kontrastującym, białym podłożu, złożonym z minerałów z grupy zeolitów, co dodatkowo podkreśla ich barwę. Pentagonit jest dymorficzny z kawansytem, co oznacza, że oba minerały mają ten sam skład chemiczny, ale krystalizują w innych układach krystalograficznych. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się szklistym połyskiem i jest zazwyczaj przezroczysty do przeświecającego. Jego twardość w skali Mohsa wynosi 3-4, co czyni go stosunkowo miękkim i podatnym na zarysowania. Gęstość pentagonitu jest niewielka i wynosi około 2,33 g/cm³, co jest typowe dla minerałów uwodnionych. ## Barwy i odmiany Barwa pentagonitu jest jego głównym atutem i jest bardzo jednolita - niemal wyłącznie intensywnie niebieska. Odcień zależy od zawartości i stanu utlenienia wanadu. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Pentagonit został po raz pierwszy opisany w 1973 roku przez Lloyda W. Staplesa, Howarda T. Evansa Jr. oraz Jamesa R. Lindsaya. Jego nazwa pochodzi od greckiego słowa *pente* oznaczającego "pięć" i nawiązuje do częstego występowania charakterystycznych bliźniaków, w których pięć kryształów zrasta się pod kątem około 72°, tworząc formę przypominającą pięcioramienną gwiazdę lub przekrój pięciokąta. Miejscem typowym (gdzie minerał został po raz pierwszy zidentyfikowany) jest zapora Owyhee w hrabstwie Malheur, Oregon, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, kruchość i niewielkie rozmiary kryształów, pentagonit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast wysoko cenionym i poszukiwanym kamieniem kolekcjonerskim.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną pentagonitu jest połączenie intensywnej, niebieskiej barwy z charakterystycznym pokrojem kryształów - smukłych, pryzmatycznych, tworzących promieniste agregaty. Często obserwowane pięciokrotne zbliźniaczenia są unikalne i pozwalają na pewną identyfikację. ## Odróżnianie od podobnych Pentagonit jest najczęściej mylony ze swoim dymorfem, kawansytem. Oba mają identyczny kolor i występują w tym samym środowisku. Pentagonit tworzy jednak zazwyczaj dłuższe, bardziej pryzmatyczne i igiełkowe kryształy, które formują "najeżone" agregaty, podczas gdy kawansyt częściej buduje kuliste skupienia (rozety) złożone z drobniejszych, tabliczkowych kryształów. Od również niebieskiego azurytu odróżnia go brak reakcji z kwasem solnym, niższa gęstość i odmienny pokrój kryształów. ## Formy kryształów Pryzmatyczne, wydłużone kryształy, niemal zawsze zebrane w promieniste, gwiaździste lub sterczące agregaty. Charakterystyczne są zbliźniaczenia penetracyjne, w których pięć osobników zrasta się pod niemal stałym kątem, tworząc pięcioramienne gwiazdy.
Środowisko geologiczne
## Geneza Pentagonit jest minerałem wtórnym, powstającym w niskich temperaturach w wyniku procesów hydrotermalnych. Krystalizuje w pustkach i szczelinach (migdałach) w skałach wulkanicznych, takich jak bazalty i tufy andezytowe. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami z grupy zeolitów, takimi jak heulandyt i stilbit (które często tworzą dla niego białą matrycę), a także z apofilitem i kalcytem. Jego najczęstszym towarzyszem jest jego dymorficzna forma - kawansyt. ## Lokalizacje Zdecydowana większość najpiękniejszych okazów kolekcjonerskich pochodzi z jednego miejsca na świecie: kamieniołomów Wagholi w dystrykcie Pune, w stanie Maharasztra w Indiach. Stanowisko typowe w Oregonie (USA) dostarczyło bardzo nielicznych okazów i nie ma znaczenia komercyjnego.
Rzadkość
Rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy o intensywnej, głęboko nasyconej barwie, bez śladów zmatowienia. Kluczowa jest forma agregatów - idealne, w pełni ukształtowane, symetryczne "gwiazdy" lub "jeże" osiągają najwyższe ceny. Duże znaczenie ma kontrast z matrycą - śnieżnobiały heulandyt lub stilbit stanowi idealne tło dla niebieskich kryształów. Okaz musi być wolny od uszkodzeń, z ostrymi, nieobtłuczonymi zakończeniami kryształów. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów liczy się praktycznie tylko jedna lokalizacja: kamieniołomy Wagholi w Indiach. Okazy z tego miejsca uchodzą za światowy standard dla pentagonitu.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy pentagonitu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka i sprężonego powietrza do usuwania kurzu. W razie silniejszych zabrudzeń można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Nie wolno stosować myjek ultradźwiękowych, które mogą zniszczyć delikatne kryształy. ## Czego unikać Pentagonit jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może spowodować jego dehydratację, prowadząc do utraty koloru i zmatowienia. Należy chronić go przed długotrwałą ekspozycją na bezpośrednie światło słoneczne, które może powodować blaknięcie. Jest także podatny na działanie kwasów i innych silnych chemikaliów. Ze względu na niską twardość i kruchość, trzeba go chronić przed uderzeniami i zarysowaniem. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy pentagonitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć kontaktu z twardszymi minerałami. Do ekspozycji zaleca się zamknięte gabloty, które chronią przed kurzem i nagłymi zmianami wilgotności.