Parisite-(La)

Wzór chemiczny: CaLa<sub>2</sub>(CO<sub>3</sub>)<sub>3</sub>F<sub>2</sub>

Rzadki minerał z grupy parysytu, lantanowy analog parysytu-(Ce), tworzący drobne, heksagonalne kryształy o brązowawej barwie.

## Charakterystyka Parysyt-(La) to bardzo rzadki minerał z grupy węglanów, należący do serii parysytu. Jest lantanowym analogiem znacznie bardziej rozpowszechnionego parysytu-(Ce), co oznacza, że w jego strukturze chemicznej lantan dominuje nad cerem. Tworzy wydłużone, sześcioboczne (heksagonalne) kryształy, często zakończone piramidami. Zazwyczaj występuje w postaci bardzo małych, pojedynczych kryształów lub ich niewielkich skupień, rzadko przekraczających kilka milimetrów długości. Jego niewielkie rozmiary i rzadkość sprawiają, że jest to minerał interesujący głównie dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów i naukowców. ## Właściwości fizyczne Kryształy parysytu-(La) charakteryzują się szklistym lub żywicznym połyskiem. Są przeświecające do nieprzezroczystych. Twardość w skali Mohsa wynosi około 4.5, a gęstość jest stosunkowo wysoka, w przybliżeniu 4.39 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających pierwiastki ziem rzadkich. Wykazuje wyraźną łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Minerał ten najczęściej przybiera barwę od żółtawobrązowej do czerwonawobrązowej. Ze względu na jego ekstremalną rzadkość nie wyróżnia się odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "parysyt-(La)" odnosi się do jego związku z parysytem i dominacji lantanu (La) w składzie chemicznym. Podstawowa nazwa "parysyt" pochodzi od nazwiska J.J. Parisa, właściciela kopalni szmaragdów Muzo w Kolumbii, gdzie po raz pierwszy znaleziono parysyt-(Ce). Przyrostek -(La) został dodany zgodnie z zasadami nazewnictwa minerałów z dominującym pierwiastkiem ziem rzadkich, aby odróżnić go od innych członków serii. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, parysyt-(La) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5
Połysk
Szklisty do żywicznego
Rysa
Biała
Gęstość
4.39
Łupliwość
Wyraźna na {0001}
Przełam
Podkonchoidalny
Przezroczystość
Prześwitujący do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Heksagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja parysytu-(La) w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa i wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia dyspersji energii (EDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD), w celu potwierdzenia dominacji lantanu nad cerem. Wstępną wskazówką może być heksagonalna forma kryształów, brązowawa barwa i wysoka gęstość, a także występowanie w specyficznym środowisku geologicznym (karbonatyty, pegmatyty nefelinowe). ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami z grupy parysytu, głównie z parysytem-(Ce) i synchisytem-(La). Odróżnienie od parysytu-(Ce) jest możliwe tylko poprzez analizę chemiczną. Synchisyt-(La) ma bardzo podobny skład i wygląd, ale różni się strukturą krystaliczną, co jest możliwe do stwierdzenia jedynie metodami dyfrakcyjnymi. Wizualnie może przypominać także niektóre drobne kryształy monacytu lub bastnäsytu. ## Formy kryształów Najczęściej tworzy proste, wydłużone, ostrosłupowe lub tabliczkowe kryształy o przekroju sześciobocznym (heksagonalnym). Występuje jako pojedyncze, drobne kryształy lub w niewielkich, promienistych agregatach.

Środowisko występowania

## Geneza Parysyt-(La) jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, krystalizującym w późnych stadiach formowania się niektórych typów skał magmowych. Najczęściej spotykany jest w karbonatytach oraz w pegmatytach nefelinowo-syenitowych, gdzie powstaje w wyniku koncentracji pierwiastków ziem rzadkich, zwłaszcza lantanu. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi minerałami pierwiastków ziem rzadkich oraz minerałami typowymi dla karbonatytów i pegmatytów alkalicznych. Do najczęstszych asocjacji należą: ewaldyt, mckelveyit-(Y), burbankit, kalcyt, kwarc, mikroklin oraz inne węglany REE, takie jak synchisyt i bastnäsyt. ## Lokalizacje Jest to minerał ekstremalnie rzadki. Został zidentyfikowany w kilku miejscach na świecie. Najważniejsze stanowiska to: - Kopalnia New Ewald, St. Andreasberg, Harz, Niemcy (miejsce pierwszego opisu). - Green River Formation w stanie Wyoming, USA. - Kompleksy alkaliczne i karbonatytowe, takie jak Mont Saint-Hilaire w Quebecu, Kanada, oraz na Półwyspie Kolskim w Rosji.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najważniejszym kryterium jest wielkość i jakość wykształcenia kryształów. Poszukiwane są okazy z ostrymi, dobrze zdefiniowanymi, nieuszkodzonymi kryształami, nawet jeśli są one niewielkie (rzędu milimetrów). Wyraźna heksagonalna forma i połysk podnoszą wartość. Okazy na matrycy skalnej, zwłaszcza w towarzystwie innych rzadkich minerałów, są znacznie bardziej cenione niż izolowane kryształy. ## Popularne stanowiska Najbardziej znane okazy, choć wciąż mikroskopijnej wielkości, pochodzą z historycznej lokalizacji w górach Harzu w Niemczech oraz z Green River Formation w USA. Okazy z Mont Saint-Hilaire w Kanadzie są również cenione przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na możliwą reaktywność z kwasami, należy unikać wszelkich chemicznych środków czyszczących. Jeśli konieczne jest użycie płynu, zaleca się wodę destylowaną. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami (np. kwas solny), które mogą uszkodzić lub całkowicie rozpuścić minerał. Parysyt-(La) jest stosunkowo miękki, więc należy chronić go przed zarysowaniem przez twardsze minerały (kwarc, beryl). Nie należy go podgrzewać ani poddawać ultradźwiękom. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach klaserowych, aby uniknąć otarć i uszkodzeń mechanicznych. Chronić przed kurzem i chemikaliami. Ekspozycja na silne światło nie jest uznawana za szkodliwą, ale jak w przypadku wielu rzadkich minerałów, zaleca się ostrożność.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej