Paraschoepite

Wzór chemiczny: U<sup>6+</sup>O<sub>3</sub>·(2-x)H<sub>2</sub>O

Paraschoepite to rzadki, wtórny minerał uranu, który tworzy się jako produkt wietrzenia uraninitu i wyróżnia się intensywną, żółtą barwą.

## Charakterystyka Paraschoepite jest minerałem z grupy wodorotlenków uranylu, powstającym w wyniku utleniania i hydratacji uraninitu w strefach wietrzenia złóż uranu. Typowe okazy mają postać mikrokrystalicznych, ziemistych lub proszkowych nalotów i skupień na macierzystym uraninicie. Rzadziej tworzy niewielkie, tabliczkowe lub listewkowe kryształy o intensywnie żółtej, żółtopomarańczowej lub słomkowożółtej barwie. Ze względu na swoją naturę jest silnie radioaktywny. ## Właściwości fizyczne Kryształy paraschoepitu, choć rzadkie, wykazują połysk szklisty do perłowego na powierzchniach łupliwości. Minerał jest przeświecający do nieprzezroczystego. Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 2.5, a gęstość jest wysoka, w przybliżeniu 4.54 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w różnych odcieniach żółtego - od cytrynowożółtego, przez słomkowożółty, do żółtopomarańczowego. Nie wyróżnia się odrębnych odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Paraschoepite został opisany po raz pierwszy w 1947 roku przez Clifforda Frondela i Alice D. Weeks. Jego nazwa nawiązuje do greckiego słowa *παρά* (para), oznaczającego "obok" lub "blisko", oraz do minerału schoepitu, z którym jest blisko spokrewniony pod względem chemicznym i strukturalnym, a także często współwystępuje. Odróżniono go od schoepitu na podstawie badań krystalograficznych. ## Zastosowania Paraschoepite nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie ogranicza się do sfery naukowej, jako wskaźnik procesów wietrzenia złóż uranu, oraz do wąskiego grona wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów promieniotwórczych.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Vitreous
Rysa
Yellow
Gęstość
4.54
Łupliwość
Perfect on {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną paraschoepitu jest jego intensywnie żółta barwa, występowanie w formie nalotów na uraninicie oraz silna radioaktywność, łatwo wykrywalna za pomocą licznika Geigera. W świetle ultrafalowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym) wykazuje silną, zielonożółtą fluorescencję. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi wtórnymi minerałami uranu o żółtej barwie, takimi jak schoepit, metaschoepit, fourmarieryt czy becquerelit. Odróżnienie od schoepitu jest szczególnie trudne i często wymaga zaawansowanych metod analitycznych, jak dyfrakcja rentgenowska (XRD), ponieważ paraschoepite jest jego polimorfem. W warunkach polowych odróżnienie od tych minerałów jest praktycznie niemożliwe. ## Formy kryształów Paraschoepite najczęściej tworzy mikrokrystaliczne, ziemiste lub proszkowe naloty i skorupy. Rzadziej spotyka się go w postaci niewielkich, tabliczkowych kryształów o zarysie prostokątnym lub listewkowym, które mogą tworzyć rozetowe lub promieniste agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Paraschoepite jest minerałem wtórnym, powstającym wyłącznie w strefach utleniania (wietrzenia) złóż uranu. Tworzy się w wyniku hydratacji i przemian pierwotnego uraninitu (UO₂) pod wpływem wód bogatych w tlen. Jest produktem przejściowym w skomplikowanym ciągu przemian minerałów uranylowych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałem macierzystym - uraninitem. Towarzyszą mu również inne wtórne minerały uranu, takie jak schoepit, becquerelit, fourmarieryt, iantit, a także gips, kalcyt i minerały ilaste. ## Lokalizacje Znaczące stanowiska, z których pochodzą dobrze wykształcone okazy, to przede wszystkim kopalnia Shinkolobwe w Demokratycznej Republice Konga (miejsce typowe), Wielkie Jezioro Niedźwiedzie w Kanadzie, a także złoża w rejonie jeziora Athabasca (Saskatchewan, Kanada). Występuje również w licznych innych lokalizacjach na świecie, gdzie eksploatowano złoża uranu, m.in. w Utah (USA) i w Czechach.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów minerałów promieniotwórczych najbardziej pożądane są okazy z widocznymi, dobrze wykształconymi kryształami paraschoepitu, co jest dużą rzadkością. Wysoko cenione są również bogate, intensywnie wybarwione naloty o żywej, żółtej barwie, kontrastujące z ciemną matrycą uraninitową. Ważna jest precyzyjna dokumentacja lokalizacji, ponieważ wartość naukowa i kolekcjonerska jest ściśle z nią związana. ## Popularne stanowiska Najbardziej klasyczne i cenione okazy pochodzą z historycznych znalezisk w kopalni Shinkolobwe w Kongo. Okazy z kanadyjskich lokalizacji, zwłaszcza z rejonu Wielkiego Jeziora Niedźwiedziego, również cieszą się uznaniem w wyspecjalizowanych kolekcjach.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na jego kruchość i rozpuszczalność, czyszczenie mechaniczne lub chemiczne jest wysoce niewskazane. Okazy należy chronić przed kurzem i zanieczyszczeniami, przechowując je w zamkniętych pojemnikach. Jakiekolwiek usuwanie pyłu powinno odbywać się z największą ostrożnością, najlepiej za pomocą miękkiego pędzelka, przy jednoczesnym stosowaniu odpowiednich środków ochrony osobistej z uwagi na radioaktywność. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i innymi płynami, które mogą rozpuścić lub chemicznie zmienić minerał. Jest wrażliwy na zmiany temperatury i wilgotności. Długotrwała ekspozycja na światło słoneczne może powodować jego dehydratację i przemianę w inne, bardziej stabilne tlenki uranu, co często wiąże się ze zmianą barwy na ciemniejszą. Jako minerał silnie radioaktywny, wymaga specjalistycznego i bezpiecznego obchodzenia się. ## Przechowywanie Okazy paraschoepitu muszą być przechowywane w suchych, szczelnych i odpowiednio oznakowanych pojemnikach, najlepiej z dala od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu radiacyjnemu. Należy je trzymać w miejscu o stabilnej, niskiej wilgotności i temperaturze, z ograniczonym dostępem, zgodnie z przepisami dotyczącymi materiałów promieniotwórczych.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej