Parakeldyshite

Wzór chemiczny: Na<sub>2</sub>Zr<sup>4+</sup>Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>

Parakeldyszyt to rzadki krzemian sodu i cyrkonu, tworzący bezbarwne lub białe, pryzmatyczne kryształy w syenitach nefelinowych.

## Charakterystyka Parakeldyszyt jest krzemianem sodu i cyrkonu, należącym do grupy minerałów rzadkich. Jest dimorficzny z keldyszytem, co oznacza, że ma identyczny skład chemiczny, ale inną strukturę krystaliczną. Zazwyczaj tworzy niewielkie, krótkie kryształy o pokroju pryzmatycznym lub występuje w formie skupień ziarnistych i promienistych agregatów. Jego kryształy rzadko osiągają rozmiary przekraczające kilka milimetrów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 6 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo odpornym na zarysowania. Ma szklisty połysk i jest przezroczysty. Jego gęstość jest dość wysoka jak na krzemian i wynosi około 3,35 g/cm³. ## Barwy i odmiany Parakeldyszyt jest najczęściej bezbarwny lub biały. Sporadycznie może przybierać delikatne odcienie żółtawe lub różowawe, co jest prawdopodobnie spowodowane śladowymi domieszkami. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego związku z keldyszytem - przedrostek "para-" (z greckiego "obok", "poza") wskazuje na jego dimorficzną naturę. Został opisany po raz pierwszy w 1977 roku przez Aleksandra P. Chomiakowa i współpracowników na podstawie materiału z masywu Chibiny na Półwyspie Kolskim w Rosji. Minerał macierzysty, keldyszyt, został nazwany na cześć Mstisława Wsiewołodowicza Kiełdysza, radzieckiego matematyka i mechanika. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, parakeldyszyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym nabytkiem w zaawansowanych kolekcjach minerałów rzadkich.

Właściwości

Twardość Mohsa
6
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
3.35
Łupliwość
Perfect on {001} and {100}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja parakeldyszytu w terenie jest trudna i opiera się głównie na środowisku występowania (pegmaty-ty agpaitowe) i minerałach towarzyszących. W kolekcji można go rozpoznać po formie krótkich, pryzmatycznych kryształów, szklistym połysku i stosunkowo wysokiej twardości (6 w skali Mohsa). Charakterystyczna jest też jego doskonała łupliwość w dwóch kierunkach. ## Odróżnianie od podobnych Parakeldyszyt jest wizualnie niemożliwy do odróżnienia od keldyszytu - wymaga to analizy rentgenowskiej (XRD). Może być mylony z innymi bezbarwnymi lub białymi minerałami ze skał alkalicznych, takimi jak nefelin, analcym czy skalenie. Odróżnia go od nich wyższa gęstość, większa twardość oraz specyficzna forma kryształów. ## Formy kryształów Tworzy krótkie, pryzmatyczne, często spłaszczone kryształy. Występuje również w postaci agregatów ziarnistych, spilśnionych lub promienistych rozet. Kryształy są zazwyczaj niewielkie, rzadko przekraczają kilka milimetrów długości.

Środowisko występowania

## Geneza Parakeldyszyt jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w późnych stadiach w ultrazasadowych, bogatych w alkalia i cyrkon skałach, określanych jako agpaitowe syenity nefelinowe i związane z nimi pegmaty-ty. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami typowymi dla środowisk alkalicznych, takimi jak keldyszyt, eudialit, lorenzenit, egiryn, nefelin, mikroklin, lamprofyllit, lomonosowit i catapleiit. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje parakeldyszytu na świecie to alkaliczne masywy Półwyspu Kolskiego w Rosji (Chibiny i Łowoziero), gdzie został odkryty. Znany jest również ze słynnego stanowiska Mont Saint-Hilaire w Quebecu w Kanadzie oraz z kompleksu alkalicznego Ilimaussaq na Grenlandii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej wartościowe dla kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i przezroczystymi kryształami. Wysoko cenione są również bogate skupienia krystaliczne oraz asocjacje z innymi rzadkimi i estetycznymi minerałami, takimi jak eudialit czy lorenzenit. Rozmiar kryształów jest kluczowym czynnikiem, ponieważ większe okazy są wyjątkowo rzadkie. ## Popularne stanowiska Najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z klasycznych lokalizacji dla minerałów rzadkich: masywów Chibiny i Łowoziero na Półwyspie Kolskim (Rosja) oraz z Mont Saint-Hilaire (Kanada). Okazy z tych miejsc są uważane za wzorcowe dla tego gatunku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy parakeldyszytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Ze względu na doskonałą łupliwość, odradza się stosowanie myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pękanie lub rozpad kryształów. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury, które mogą wywołać wewnętrzne naprężenia i pęknięcia. Nie powinien być wystawiany na długotrwałe działanie bezpośredniego światła słonecznego, chociaż nie jest znany jego wyraźny wpływ na barwę. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na łupliwość, należy obchodzić się z nim delikatnie, unikając uderzeń i nacisku.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej