Parabutlerite

Wzór chemiczny: Fe³⁺S⁶⁺O₄(OH)(H₂O)₂

Parabutleryt to rzadki, wtórny siarczan żelaza, tworzący skupienia drobnych, pomarańczowych kryształów o szklistym lub jedwabistym połysku.

## Charakterystyka Parabutleryt jest uwodnionym siarczanem żelaza, występującym w strefach utleniania złóż kruszcowych. Tworzy skupienia drobnych, igiełkowych lub włosowatych kryształów, które mogą formować promieniste agregaty, naskorupienia lub naloty. Poszczególne kryształy są zazwyczaj niewielkie, rzadko przekraczając kilka milimetrów długości, ale ich skupiska bywają efektowne wizualnie. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się stosunkowo niską twardością, wynoszącą około 2.5 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma szklisty, a w przypadku drobnowłóknistych agregatów - jedwabisty połysk. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość wynosi około 2.53 g/cm³. ## Barwy i odmiany Parabutleryt występuje w charakterystycznych odcieniach koloru pomarańczowego, od żółtopomarańczowego po czerwonopomarańczowy. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego związku z butlerytem, z którym jest dimorficzny (ma ten sam skład chemiczny, ale inną strukturę krystaliczną). Przedrostek "para-" wskazuje na tę właśnie relację. Został opisany po raz pierwszy w 1938 roku na podstawie materiału z kopalni Alcaparrosa w prowincji El Loa w Chile. ## Zastosowania Parabutleryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach wtórnych stref utleniania.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2.5
Barwa: Pale orange to pale orange-brown; light yellow in transmitted light.
Połysk: Vitreous
Rysa: Pale yellow
Gęstość: 2.55
Łupliwość: On {110}, poor.
Przełam: Conchoidal
Przezroczystość: Transparent to Translucent
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Parabutleryt można rozpoznać po jego charakterystycznej pomarańczowej barwie, igiełkowej lub włosowatej formie kryształów oraz występowaniu w paragenezie z innymi wtórnymi siarczanami. Jego niska twardość i reakcja na wodę są również ważnymi wskazówkami. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z butlerytem, który ma identyczny skład chemiczny, ale krystalizuje w układzie jednoskośnym. Rozróżnienie tych dwóch minerałów bez zaawansowanych badań (np. dyfrakcji rentgenowskiej) jest praktycznie niemożliwe. Inne podobne wizualnie siarczany żelaza, jak copiapit, mogą mieć inne odcienie (częściej żółte) i formy skupień. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj wydłużone, pryzmatyczne, igiełkowe lub włosowate. Często tworzą promieniste lub splątane agregaty, a także skorupiaste naloty na skałach macierzystych.

Środowisko występowania

## Geneza Parabutleryt jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku utleniania siarczków żelaza (głównie pirytu i markasytu) w suchym, pustynnym klimacie. Tworzy się jako produkt wietrzenia w strefach utleniania złóż kruszcowych, a także jako produkt ekshalacji wulkanicznych (fumaroli). ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi siarczanami, takimi jak butleryt, copiapit, jarosyt, melanteryt, voltait, a także z gipsem i pirytem. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska tego rzadkiego minerału znajdują się w Chile (kopalnia Alcaparrosa, Chuquicamata), Stanach Zjednoczonych (Jerome w Arizonie; Iron Point w Nevadzie), na Węgrzech (Recsk) oraz we Włoszech (pola fumarolowe La Solfatara koło Neapolu).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, wyraźnymi kryształami o intensywnej, pomarańczowej barwie. Atrakcyjność podnoszą bogate naskorupienia pokrywające znaczną powierzchnię skały macierzystej oraz estetyczne asocjacje z innymi barwnymi minerałami wtórnymi. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, okazy nadające się do oglądania pod powiększeniem (tzw. mikrominerały) są najczęściej spotykane w kolekcjach. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowej w Chile (Alcaparrosa) oraz z kopalni w Jerome w Arizonie (USA) są uważane za klasyczne i najbardziej pożądane przez kolekcjonerów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy parabutlerytu są bardzo delikatne i wrażliwe na wodę. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. Można użyć miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu na sucho. Należy unikać wszelkiego kontaktu z wodą, która może rozpuścić lub uszkodzić kryształy. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać wody, roztworów czyszczących, ultradźwięków oraz wszelkich chemikaliów. Minerał jest wrażliwy na zmiany wilgotności - zbyt suche powietrze może spowodować jego odwodnienie i rozpad, a zbyt wilgotne może prowadzić do jego rozpuszczenia. Należy chronić go przed bezpośrednim światłem słonecznym i wysoką temperaturą. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w szczelnie zamykanych pojemnikach (np. typu "perky box") w celu utrzymania stabilnej wilgotności otoczenia. Ze względu na kruchość, należy unikać umieszczania go w miejscach narażonych na wibracje lub uderzenia.