Panethite

Wzór chemiczny: (Na,Ca,K)₁-x(Mg,Fe₂+,Mn₂+)PO₄

Panethit to niezwykle rzadki fosforan sodu, wapnia, magnezu i żelaza, znajdowany wyłącznie w meteorytach chondrytowych.

## Charakterystyka Panethit jest minerałem występującym w postaci niewielkich, najczęściej anhedralnych (nieprawidłowo wykształconych) ziaren o wymiarach nieprzekraczających 1 mm. Zazwyczaj tworzy skupienia w towarzystwie innych minerałów fosforanowych w obrębie meteorytów kamiennych. Jego ziarna są najczęściej zaokrąglone lub mają nieregularny kształt. ## Właściwości fizyczne Minerał charakteryzuje się szklistym połyskiem. Jest kruchy i wykazuje nierówny przełam. Ze względu na niewielkie rozmiary ziaren, dokładne określenie wielu właściwości fizycznych jest utrudnione. ## Barwy i odmiany Panethit obserwowany był w odcieniach od jasnożółtego i zielonkawożółtego do oliwkowozielonego. Nie wyróżniono żadnych jego odmian. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy zidentyfikowany w meteorycie chondrytowym Dayton, znalezionym w hrabstwie Montgomery w stanie Ohio, USA. Jego nazwa, zatwierdzona w 1967 roku, honoruje Friedricha Adolfa Panetha (1887-1958), austriacko-brytyjskiego chemika, pioniera w badaniach wieku meteorytów przy użyciu metody helowej. ## Zastosowania Panethit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako składnik rzadkich typów meteorytów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3.5
Połysk: Vitreous
Rysa: White
Gęstość: 3.02
Łupliwość: Good on {010}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja panethitu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik laboratoryjnych, takich jak mikrosonda elektronowa (EDS/WDS) czy dyfrakcja rentgenowska (XRD). W obrębie meteorytu można go podejrzewać na podstawie żółtawego lub zielonkawego zabarwienia, szklistego połysku i współwystępowania z innymi fosforanami. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi fosforanami meteorytowymi, takimi jak stanfieldyt, farringtonit czy whitlockit (merrilit). Odróżnienie wymaga analizy składu chemicznego, zwłaszcza zawartości sodu, wapnia i magnezu. ## Formy kryształów Panethit tworzy niewielkie, zaokrąglone lub nieregularne ziarna, zazwyczaj bez widocznych ścian kryształów (anhedralne).

Środowisko występowania

## Geneza Panethit jest minerałem pierwotnym, krystalizującym w specyficznych warunkach panujących podczas formowania się lub metamorfizmu ciał macierzystych chondrytów. Powstaje w środowisku ubogim w krzemionkę, w obecności innych fosforanów i stopów żelazo-niklowych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi fosforanami znajdowanymi w meteorytach, takimi jak whitlockit (merrilit), stanfieldyt, brianit i farringtonit. Towarzyszą mu również główne składniki chondrytów: oliwin, piroksen, plagioklaz oraz minerały metaliczne - kamacyt i taenit. ## Lokalizacje Jego występowanie potwierdzono wyłącznie w meteorytach kamiennych. Poza lokalizacją typową (meteoryt Dayton, Ohio, USA), został zidentyfikowany także w meteorytach El Sampal (Argentyna), Zag (Maroko) oraz kilku innych chondrytach i ureilitach.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu z panethitem jest tożsama z jakością samego meteorytu, w którym się on znajduje. Dla celów naukowych i kolekcjonerskich najcenniejsze są cienkie płytki (szlify) meteorytów, na których można zidentyfikować i obserwować poszczególne ziarna minerałów pod mikroskopem. Identyfikacja panethitu na takim okazie znacząco podnosi jego wartość naukową. ## Popularne stanowiska Ponieważ jest to minerał meteorytowy, nie ma "stanowisk" w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. Okazy pochodzą z miejsc spadku lub znalezienia meteorytów, w których został zidentyfikowany, np. z okolic Dayton w USA czy regionu El Sampal w Argentynie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy zawierające panethit (zazwyczaj fragmenty meteorytów) nie powinny być czyszczone na mokro. Do usuwania kurzu można użyć miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, chemikaliami, kwasami i detergentami. Jako minerał fosforanowy, może reagować z kwasami. Należy również chronić go przed wilgocią, która może powodować korozję współwystępujących minerałów metalicznych (np. kamacytu) i prowadzić do degradacji całego okazu. ## Przechowywanie Fragmenty meteorytów z panethitem należy przechowywać w suchych warunkach, najlepiej w szczelnym pojemniku (np. pudełku membranowym) z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć (np. żelu krzemionkowego). Zaleca się unikanie gwałtownych zmian temperatury.