Pampaloite
Wzór chemiczny: AuSbTe
Pampaloit to ekstremalnie rzadki tellurek złota i antymonu, znajdowany w postaci mikroskopijnych ziaren w złożach złota.
Opis
## Charakterystyka Pampaloit jest minerałem występującym wyłącznie w formie mikroskopijnych, nieregularnych (anhedralnych) ziaren, zwykle o wielkości nieprzekraczającej 100 mikrometrów. Najczęściej jest zrośnięty z rodzimym złotem oraz innymi tellurkami. W polerowanych zgładach pod mikroskopem ma kremowobiałą barwę, czasami z żółtawym odcieniem, i silny, metaliczny połysk. ## Właściwości fizyczne Z uwagi na mikroskopijną wielkość ziaren, twardość pampaloitu nie została określona. Minerał jest nieprzezroczysty, a jego gęstość, obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej, wynosi 9.65 g/cm³. Posiada czarną rysę i metaliczny połysk. ## Barwy i odmiany Minerał jest jednorodny pod względem barwy - występuje w odcieniach kremowobiałych i żółtawych. Nie tworzy odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa pampaloitu pochodzi od jego lokalizacji typowej - złoża złota Pampalo w Finlandii. Został on oficjalnie uznany za nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2014 roku. Opisany został przez zespół mineralogów pod kierownictwem Anny Vymazalovej. ## Zastosowania Pampaloit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego ani komercyjnego. Stanowi wyłącznie obiekt badań naukowych w dziedzinie mineralogii i geologii złóż.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Identyfikacja pampaloitu jest niemożliwa bez zaawansowanej aparatury. Rozpoznanie opiera się na analizie składu chemicznego w mikrosondzie elektronowej (EDS/WDS). Wstępną wskazówką jest jego występowanie w paragenezie ze złotem i innymi tellurkami w specyficznym środowisku geologicznym. Jego właściwości optyczne w świetle odbitym (barwa, silny połysk) są pomocne, ale niewystarczające do pewnej identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Pampaloit jest wizualnie niemożliwy do odróżnienia od wielu innych rzadkich tellurków i siarczków o metalicznym połysku, takich jak altait, calaverit, petzyt czy frohbergit. Pewne rozróżnienie zapewnia wyłącznie analiza chemiczna, która wykazuje unikalną kombinację złota, antymonu i telluru (AuSbTe). ## Formy kryształów Pampaloit nie tworzy wykształconych kryształów. Występuje wyłącznie w postaci niewielkich, nieregularnych ziaren i skupień, często jako wypełnienia przestrzeni między innymi minerałami.
Środowisko geologiczne
## Geneza Pampaloit powstaje w wyniku procesów hydrotermalnych w niskich temperaturach, związanych z mineralizacją złotonośną. Jego formowanie się jest związane z ostatnimi etapami krystalizacji w żyłach kwarcowo-węglanowych, w środowisku bogatym w tellur. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w ścisłym towarzystwie rodzimego złota, a także innych tellurków, takich jak altait, tellurobizmutyt, frohbergit, mattagamit, petzyt i calaverit. Współwystępuje również z kwarcem, węglanami i pirytem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i opisanym miejscem występowania pampaloitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kopalnia złota Pampalo, położona w archaicznych pasach zieleńcowych Hattu, w regionie Ilomantsi we wschodniej Finlandii.
Rzadkość
Ekstremalnie rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Jakość okazów pampaloitu, które są dostępne wyłącznie dla instytucji naukowych i wyspecjalizowanych kolekcjonerów okazów mikroskopowych, ocenia się inaczej niż typowe minerały. Najważniejszym kryterium jest bogactwo i wielkość ziaren pampaloitu na polerowanej powierzchni, a także czytelność zrostów z innymi rzadkimi tellurkami i złotem. Wartość naukowa okazu jest kluczowa. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem pampaloitu jest kopalnia Pampalo w Finlandii. Nie jest to stanowisko dostępne dla amatorskich poszukiwań, a materiał do badań pochodzi z programów naukowych prowadzonych we współpracy z kopalnią.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy pampaloitu występują jako mikroskopijne inkluzje w skale i są zazwyczaj dostępne w formie polerowanych zgładów petrograficznych lub bloczków do mikroanalizy. Nie wymagają one czyszczenia i nie należy podejmować żadnych prób mycia ich wodą czy chemikaliami. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi odczynnikami chemicznymi, które mogą zniszczyć powierzchnię zgładu i strawić minerał. Należy chronić okaz przed zarysowaniem, uderzeniami oraz wilgocią, która mogłaby wywołać procesy utleniania. ## Przechowywanie Okazy mikroskopowe (micromount) lub polerowane zgłady należy przechowywać w specjalistycznych, szczelnych pudełkach, w suchym miejscu o stabilnej temperaturze. Chroni to je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i degradacją chemiczną.