Palygorskite
Wzór chemiczny: (Mg,Al)₂Si₄O₁₀(OH)·4H₂O
Palygorskit to uwodniony krzemian magnezu i glinu, tworzący charakterystyczne, lekkie i porowate agregaty o strukturze przypominającej skórę lub papier.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 2-2.5
- Barwa
- White. grayish, yellowish, gray-green
- Połysk
- Dull
- Rysa
- White
- Gęstość
- 2.1
- Łupliwość
- Good on {110}
- Przełam
- Uneven
- Przezroczystość
- Translucent
- Układ krystaliczny
- Monoclinic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Palygorskit najłatwiej rozpoznać po jego unikalnych właściwościach fizycznych. Jest bardzo lekki, często porowaty i miękki (można go zarysować paznokciem). Charakterystyczne są jego spilśnione, skóropodobne lub papierowate agregaty. Po zwilżeniu staje się plastyczny i może przywierać do języka. Te cechy odróżniają go od większości innych minerałów. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami ilastymi, takimi jak sepiolit czy kaolinit. Sepiolit ma bardzo podobne właściwości i zastosowania, a pewne rozróżnienie często wymaga analizy rentgenowskiej (XRD). Kaolinit jest również miękki i ziemisty, ale zazwyczaj nie tworzy włóknistych ani skóropodobnych agregatów i nie jest tak lekki jak palygorskit. Chryzotyl (azbest serpentynowy) tworzy skupienia włókniste, ale jest bardziej jedwabisty i sprężysty. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są niezwykle rzadkie. Palygorskit tworzy głównie mikroskopijne, igiełkowate lub listewkowe kryształy, które łączą się w masywne agregaty. Te agregaty przybierają formy włókniste, spilśnione (filcowe), ziemiste, a także charakterystyczne struktury określane jako "skóra górska", "korek górski" czy "papier górski".
Środowisko występowania
## Geneza Palygorskit jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku wietrzenia skał bogatych w magnez, takich jak serpentynity, piroksenity czy dolomity, w warunkach klimatu suchego lub półsuchego. Tworzy się w glebach, osadach jeziornych i morskich, często w środowiskach zasadowych i zasolonych. Może również powstawać w wyniku procesów hydrotermalnych niskich temperatur, wypełniając szczeliny i spękania w różnych typach skał. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi minerałami ilastymi, takimi jak montmorillonit, sepiolit i illit. Często towarzyszą mu również kalcyt, dolomit, kwarc (w formie chalcedonu lub opalu) oraz minerały z grupy zeolitów. ## Lokalizacje Znaczące złoża o znaczeniu przemysłowym znajdują się w Stanach Zjednoczonych (Attapulgus w Georgii i Quincy na Florydzie). Inne ważne lokalizacje to Hiszpania (rejon Madrytu), Senegal, Arabia Saudyjska, Chiny, Ukraina i Rosja (Ural). W Polsce jego wystąpienia odnotowano w okolicach Ząbkowic Śląskich na Dolnym Śląsku.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Palygorskit rzadko jest poszukiwany przez kolekcjonerów ze względu na walory estetyczne, ponieważ zwykle tworzy niepozorne, ziemiste lub zbite masy. Wyjątkowo cenione są jednak okazy o dobrze wykształconych, nietypowych formach, takich jak "skóra górska" czy "papier górski", zwłaszcza jeśli są duże i dobrze zachowane. Czystość i jednolitość barwy (najczęściej biała) mogą podnieść atrakcyjność okazu. Ze względu na jego delikatność, okazy nieuszkodzone są bardziej wartościowe. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów poszukujących nietypowych form, interesujące mogą być okazy z historycznych lokalizacji w Rosji (Ural) lub klasycznych stanowisk w USA (Georgia, Floryda). Okazy z tych miejsc mają znaczenie historyczne i są reprezentatywne dla tego minerału.
Pielęgnacja i przechowywanie
de Lapparenta w 1935 roku. ## Zastosowania Palygorskit ma liczne zastosowania przemysłowe dzięki swojej dużej zdolności absorpcyjnej, odporności na wysoką temperaturę i obojętności chemicznej. Jest używany jako absorbent w żwirkach dla kotów, jako środek filtrujący i odbarwiający dla olejów i wosków, a także jako wypełniacz w farbach, tworzywach sztucznych i gumie. W farmacji i kosmetyce służy jako zagęstnik i stabilizator w zawiesinach. W rolnictwie poprawia strukturę gleby i retencję wody.