Palladoarsenide

Wzór chemiczny: Pd<sub>2</sub>As

Palladoarsenid to rzadki arsenek palladu, tworzący drobne, metaliczne ziarna w asocjacji z innymi minerałami platynowców.

## Charakterystyka Palladoarsenid jest bardzo rzadkim minerałem z grupy arsenków, składającym się głównie z palladu i arsenu. Występuje zazwyczaj w postaci bardzo małych, wydłużonych lub listewkowych ziaren, rzadko przekraczających 0.2 mm, często zrosłych z innymi minerałami z grupy platynowców (PGM). Jego wygląd jest metaliczny, o barwie od cynowobiałej do szarej. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się silnym metalicznym połyskiem i jest nieprzezroczysty. Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 5, a gęstość jest bardzo wysoka, osiągając 10.39 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Palladoarsenid ma stałą, cynowobiałą barwę z lekkim różowawym odcieniem, widocznym na świeżych powierzchniach. W świetle odbitym jego barwa jest biała z kremowym odcieniem. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa palladoarsenidu, nadana w 1974 roku przez L.J. Cabriego, J.L. Laflamme'a i J.M. Stewarta, bezpośrednio odnosi się do jego składu chemicznego - palladu (łac. *palladium*) i arsenu (łac. *arsenicum*). Minerał został po raz pierwszy zidentyfikowany w próbkach pochodzących ze złoża Itabira w Minas Gerais w Brazylii oraz z kompleksu Stillwater w Montanie, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary, palladoarsenid nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy mikrominerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
10.39
Łupliwość
Doskonała w {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Monokliniczny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja palladoarsenidu w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa ze względu na jego mikroskopijne rozmiary i podobieństwo do wielu innych siarczków i arsenków metali. Pewne rozpoznanie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak mikrosonda elektronowa (EDS/WDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD). W świetle odbitym pod mikroskopem polaryzacyjnym wykazuje silną anizotropię. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi arsenkami palladu (np. guanglinitem, stillwaterytem) lub platynowcami o metalicznym połysku. Odróżnienie od nich opiera się wyłącznie na precyzyjnej analizie składu chemicznego i struktury krystalicznej. ## Formy kryształów Palladoarsenid krystalizuje w układzie jednoskośnym. Tworzy bardzo małe, wydłużone, listewkowe lub igiełkowe kryształy, zazwyczaj o rozmiarach poniżej 0.2 mm. Występuje jako pojedyncze ziarna lub wrostki w innych minerałach.

Środowisko występowania

## Geneza Palladoarsenid jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, krystalizującym w późnych stadiach formowania się złóż metali z grupy platynowców. Powstaje w strefach alteracji serpentynitów oraz w złożach magmowych związanych z ultrazasadowymi i zasadowymi intruzjami, gdzie dochodzi do koncentracji palladu i arsenu w roztworach resztkowych. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi minerałami platynowców i metali szlachetnych, takimi jak palladseityn (Pd₁₇Se₁₅), platarsyt (PtAsS), sperrylit (PtAs₂), stillwateryt (Pd₈As₃), złoto rodzime (Au), a także z chalkopirytem, pentlandytem, pirytem, chromitem i minerałami z grupy serpentynu. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska tego minerału to lokalizacja typowa w Itabira (Minas Gerais, Brazylia) oraz w kompleksie magmowym Stillwater (Montana, USA). Znaleziono go również w złożach niklu i miedzi w regionie Norylska i na Półwyspie Kolskim w Rosji, w kompleksie Bushveld w RPA, a także w Sudbury w Kanadzie.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości W przypadku tak rzadkiego mikrominerału jak palladoarsenid, głównym kryterium wartości jest sama potwierdzona obecność minerału na matrycy skalnej. Najwyżej cenione są okazy, na których kryształy, mimo mikroskopijnych rozmiarów, są dobrze wykształcone, widoczne i zidentyfikowane. Istotna jest również bogata asocjacja z innymi rzadkimi minerałami z grupy platynowców. ## Popularne stanowiska Z perspektywy kolekcjonerskiej, najbardziej pożądane okazy pochodzą z klasycznych, dobrze udokumentowanych lokalizacji, takich jak kompleks Stillwater w USA czy złoża Norylska w Rosji, które dostarczyły najlepiej zbadanych próbek tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z palladoarsenidem, będące zazwyczaj mikrominerałami, nie wymagają czyszczenia. Wszelkie próby mechanicznego lub chemicznego czyszczenia mogą zniszczyć delikatne kryształy lub ich otoczenie. Jeśli konieczne jest usunięcie kurzu, można użyć gruszki fotograficznej do zdmuchnięcia go. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z chemikaliami, zwłaszcza kwasami, które mogą reagować z arsenkami. Nie należy poddawać okazów ultradźwiękom ani gwałtownym zmianom temperatury. Należy chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i zarysowaniem. ## Przechowywanie Okazy mikrominerałów, takie jak palladoarsenid, najlepiej przechowywać w specjalnych, zamykanych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Etykieta z dokładną lokalizacją jest kluczowa dla wartości naukowej i kolekcjonerskiej.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej