Palladium
Wzór chemiczny: Pd
Pallad jest rzadkim, srebrzystobiałym metalem szlachetnym z grupy platynowców, występującym w postaci niewielkich ziaren, samorodków i stopów.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 4.5-5
- Barwa
- Whitish steel-gray
- Połysk
- Metallic
- Rysa
- Silvery white
- Gęstość
- 11.9
- Łupliwość
- None
- Przełam
- Hackly
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Isometric
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Pallad rozpoznaje się po jego srebrzystobiałej barwie, wysokiej gęstości (choć niższej niż platyny), metalicznym połysku i kowalności. Jest stosunkowo miękki w porównaniu do większości minerałów, ale twardszy od złota. Występuje w postaci małych ziaren i samorodków. Nie reaguje z pojedynczymi kwasami. ## Odróżnianie od podobnych Pallad jest najczęściej mylony z platyną. Platyna jest jednak gęstsza (ok. 21.45 g/cm³ w porównaniu do 12 g/cm³ dla palladu) i nieco bardziej miękka (twardość ok. 4-4.5). Różnica w gęstości jest wyczuwalna nawet przy niewielkich okazach. Od srebra odróżnia go brak tendencji do czernienia (utleniania) pod wpływem siarki z powietrza oraz wyższa twardość. Inne platynowce, jak rod czy iryd, są zazwyczaj twardsze i jeszcze rzadsze. ## Formy kryształów Pallad krystalizuje w układzie regularnym, ale dobrze wykształcone kryształy, zazwyczaj sześciany lub ośmiościany, są ekstremalnie rzadkie i mają mikroskopijne rozmiary. Najczęściej spotykaną formą są nieregularne ziarna, blaszki, łuski oraz zaokrąglone samorodki powstałe w wyniku transportu w osadach aluwialnych.
Środowisko występowania
## Geneza Pallad, podobnie jak inne platynowce, krystalizuje z magm w ultrazasadowych i zasadowych skałach magmowych, takich jak dunity, perydotyty i piroksenity. Występuje tam w postaci rozproszonych, drobnych ziaren. W wyniku procesów hydrotermalnych może być remobilizowany i koncentrować się w żyłach kruszcowych. Ze względu na swoją odporność na wietrzenie, gromadzi się wtórnie w złożach aluwialnych (okruchowych), tworząc tzw. rozsypiska platynonośne. ## Asocjacje mineralne Pallad najczęściej współwystępuje z innymi minerałami z grupy platynowców, takimi jak platyna, iryd, osm, rod i ruten. Często towarzyszy mu również złoto, chromit, magnetyt oraz siarczki miedzi, niklu i żelaza, np. chalkopiryt, pentlandyt i pirotyn. ## Lokalizacje Najważniejsze światowe lokalizacje, z których pochodzą okazy mineralogiczne palladu, to złoża w obrębie kompleksu magmowego Bushveld w Republice Południowej Afryki oraz w rejonie Norylska na Syberii w Rosji. Występuje również w złożach niklowo-miedziowych w Sudbury w Kanadzie. Znaczące ilości palladu w złożach rozsypiskowych pochodzą z gór Ural w Rosji oraz z Kolumbii (departament Chocó).
Rzadkość
Bardzo rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są rzadkie, dobrze wykształcone kryształy palladu, nawet jeśli są mikroskopijnej wielkości. Wysoko cenione są również wyraźne, czyste samorodki o zdefiniowanym kształcie i rozmiarze przekraczającym kilka milimetrów. Okazy wrośnięte w skałę macierzystą (matrycę) lub wyraźnie współwystępujące z innymi platynowcami lub złotem również są bardzo atrakcyjne. Czystość i połysk powierzchni podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i najbardziej cenione uchodzą okazy pochodzące z historycznych stanowisk na Uralu (Rosja) oraz z Bom Jesus do Itabapoana w Brazylii, skąd pochodzą rzadkie, wykształcone kryształy. Okazy z kompleksu Bushveld (RPA) i Stillwater (Montana, USA) są również ważne z naukowego i kolekcjonerskiego punktu widzenia, chociaż często mają postać drobnych ziaren.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy palladu są odporne chemicznie i nie wymagają skomplikowanej pielęgnacji. Do czyszczenia z powierzchownych zanieczyszczeń wystarczy użyć miękkiej szczoteczki i wody destylowanej. Można również zastosować myjkę ultradźwiękową, ale z zachowaniem ostrożności, zwłaszcza jeśli okaz jest wrośnięty w delikatną skałę macierzystą. ## Czego unikać Pallad jest bardzo stabilnym metalem. Należy jednak unikać jego kontaktu z agresywnymi kwasami, takimi jak woda królewska (mieszanina kwasu solnego i azotowego), która jest w stanie go roztworzyć. Nie jest wrażliwy na światło słoneczne ani zmiany temperatury w warunkach domowych. ## Przechowywanie Okazy palladu najlepiej przechowywać w zamkniętych klaserach lub pudełkach, aby chronić je przed kurzem i zanieczyszczeniami mechanicznymi. Ponieważ jest to metal stosunkowo miękki, należy unikać kontaktu z twardszymi minerałami, które mogłyby go zarysować. Ekspozycja nie wymaga specjalnych warunków oświetleniowych ani kontroli wilgotności.