Palarstanide

Wzór chemiczny: Pd₅(Sn,As)₂

Palarstanid to rzadki minerał z grupy stopów palladu, cyny i arsenu, tworzący drobne, metaliczne ziarna w skałach ultrazasadowych.

## Charakterystyka Palarstanid jest bardzo rzadkim minerałem należącym do grupy stopów międzymetalicznych. Występuje w postaci bardzo małych, anhedralnych (nieforemnych) ziaren, zwykle o wielkości nieprzekraczającej 0.2 mm. Jego nazwa nawiązuje do składu chemicznego - palladu (Pal-), cyny (łac. stannum, -stan-) i arsenu (-id). Jest nieprzezroczysty i ma metaliczny połysk. ## Właściwości fizyczne Ze względu na ekstremalną rzadkość i niewielkie rozmiary ziaren, wiele właściwości fizycznych palarstanidu nie zostało w pełni zbadanych. Twardość w skali Mohsa szacuje się na około 5. Ma metaliczny połysk i szarobiałą barwę w świetle odbitym, z lekkim kremowym odcieniem. Jest minerałem gęstym, choć dokładna wartość gęstości nie została zmierzona, a jedynie obliczona na podstawie składu i parametrów komórki elementarnej. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1974 roku przez L.J. Cabriego i J.H.G. Laflamme'a. Jego nazwa pochodzi od składu chemicznego: **Pal**ladu, **stan**num (łac. cyna) oraz arsen**id**u. Został zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) jako nowy minerał w tym samym roku. Miejscem typowym (locus typicus) jest intruzja Onverwacht w Transwalu, w Republice Południowej Afryki.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5
Barwa: steel-gray
Połysk: Metallic
Rysa: Black
Gęstość: 0
Łupliwość: {0001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja palarstanidu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik laboratoryjnych. Rozpoznanie opiera się na analizie w świetle odbitym (mikroskopia kruszcowa) oraz na analizie chemicznej za pomocą mikrosondy elektronowej (EDS/WDS). W świetle odbitym ma szarobiałą barwę z kremowym odcieniem i jest anizotropowy. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami z grupy platynowców (PGM), takimi jak stannopalladynit, atokit czy rustenburgit, które mają podobny wygląd w świetle odbitym. Pewne rozróżnienie wymaga analizy składu chemicznego, która wykaże charakterystyczny stosunek palladu, cyny i arsenu. ## Formy kryształów Palarstanid tworzy wyłącznie anhedralne, czyli nieforemne, zaokrąglone ziarna. Nie zaobserwowano jego prawidłowo wykształconych kryształów.

Środowisko występowania

## Geneza Palarstanid powstaje w wyniku procesów magmowych w obrębie intruzji skał ultrazasadowych i zasadowych. Krystalizuje z późnych, bogatych w pierwiastki z grupy platynowców (PGE) stopów siarczkowych, które oddzieliły się od głównej magmy krzemianowej. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami z grupy platynowców oraz siarczkami. Najczęściej towarzyszą mu: rustenburgit, atokit, stibiopalladynit, platyna rodzima, złoto rodzime, sperrylit, a także chalkopiryt, pentlandyt i pirotyn. ## Lokalizacje Najważniejsze i potwierdzone stanowiska palarstanidu na świecie to: - Intruzja Onverwacht w prowincji Mpumalanga (dawniej Wschodni Transwal), RPA - miejsce typowe. - Złoża kompleksu Bushveld, RPA. - Złoża niklu i miedzi w rejonie Norylska i Talnakh na Syberii, Rosja. - Intruzja Duluth w Minnesocie, USA. - Złoże Lac des Îles w Ontario, Kanada.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał mikroskopijny, palarstanid nie jest oceniany pod kątem typowych kryteriów kolekcjonerskich, takich jak kolor, połysk czy forma kryształów widocznych gołym okiem. Wartość naukowa i kolekcjonerska okazu zależy od: - Potwierdzenia obecności palarstanidu za pomocą analizy. - Bogactwa asocjacji z innymi rzadkimi minerałami z grupy platynowców. - Wielkości ziaren, chociaż rzadko przekraczają one ułamki milimetra. - Pochodzenia z klasycznej, dobrze udokumentowanej lokalizacji. ## Popularne stanowiska Okazy do badań naukowych i dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów pochodzą głównie z kompleksu Bushveld w RPA oraz ze złóż rejonu Norylska w Rosji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na ekstremalną rzadkość i występowanie w postaci mikroskopijnych ziaren wrośniętych w inne minerały, okazy palarstanidu nie są czyszczone w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. Wszelkie czyszczenie skały macierzystej powinno odbywać się mechanicznie, z dużą ostrożnością. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami i chemikaliami, które mogłyby reagować z metalami i siarczkami w skale macierzystej. Okazy powinny być chronione przed wilgocią, aby zapobiec utlenianiu minerałów towarzyszących. ## Przechowywanie Okazy zawierające palarstanid, zwykle w postaci polerowanych zgładów do badań mikroskopowych lub małych fragmentów skał, powinny być przechowywane w suchym, stabilnym środowisku, najlepiej w specjalistycznych pudełkach kolekcjonerskich lub pojemnikach mikromontażowych, aby zapobiec fizycznemu uszkodzeniu i gromadzeniu się kurzu.