Pahasapaite

Wzór chemiczny: Li₈(Ca,Li,K)₁₀.₅Be₂₄(PO₄)₂₄·₃₈H₂O

Pahasaapait to bardzo rzadki, uwodniony berylofosforan litu i wapnia, tworzący drobne, szkliste kryształy w układzie regularnym.

## Charakterystyka Pahasaapait jest niezwykle rzadkim minerałem z grupy fosforanów. Występuje w postaci bardzo małych, izometrycznych kryształów, których rozmiar rzadko przekracza 0,5 mm. Najczęściej tworzy pojedyncze, dobrze wykształcone sześciany lub ośmiościany, a także ich kombinacje. Kryształy są zazwyczaj bezbarwne lub białe i charakteryzują się szklistym połyskiem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości w skali Mohsa wynoszącej 3. Ma niską gęstość, około 2,24 g/cm³. Jest przezroczysty do przeświecającego. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest muszlowy. Posiada białą rysę. ## Historia i nazwa Nazwa "pahasaapait" pochodzi od słowa "Pahasapa" w języku Indian Lakota (Siuksów), oznaczającego "Czarne Wzgórza" (Black Hills) w Dakocie Południowej, gdzie minerał został odkryty. Został opisany w 1987 roku przez Willarda L. Robertsa, Thomasa J. Campbella i Roberta W. Houstona. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, pahasaapait nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i jest cennym nabytkiem dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich (tzw. "micromountów").

Właściwości

Twardość Mohsa: 4.5
Barwa: Colourless, light pink, yellow
Połysk: Vitreous
Rysa: White
Gęstość: 2.28
Łupliwość: None
Przełam: Irregular/Uneven
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie pahasaapaitu wymaga specjalistycznego sprzętu. Identyfikacja opiera się na analizie formy krystalograficznej (małe, regularne kryształy), współwystępujących minerałów oraz potwierdzeniu składu chemicznego metodami analitycznymi, takimi jak EDS lub XRD. Wizualnie jest praktycznie niemożliwy do odróżnienia od innych bezbarwnych, mikroskopijnych minerałów. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi mikroskopijnymi, bezbarwnymi minerałami fosforanowymi występującymi w pegmatytach, takimi jak wardyt, montgomeryit czy childrenit. Ostateczne odróżnienie jest możliwe wyłącznie na podstawie analizy krystalograficznej i chemicznej, ponieważ pahasaapait krystalizuje w układzie regularnym, co jest rzadkością w tej grupie. ## Formy kryształów Tworzy bardzo małe, izometryczne kryształy, głównie w formie sześcianów i ośmiościanów, a także ich kombinacji. Kryształy są zazwyczaj pojedyncze i dobrze wykształcone, rzadko tworzą większe skupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Pahasaapait jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, krystalizującym w późnym stadium ewolucji złożonych pegmatytów granitowych. Powstaje w pustkach i szczelinach, w wyniku przemian wcześniejszych minerałów fosforanowych. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami fosforanowymi, takimi jak tiptopit, montgomeryit, wardyt, rosheryt, a także z kwarcem, mikroklinem i muskowitem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania pahasaapaitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Tip Top w pobliżu miasta Custer, w hrabstwie Custer, w Dakocie Południowej (USA).

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu pahasaapaitu ocenia się na podstawie wielkości i doskonałości wykształcenia kryształów, mimo że zawsze są one mikroskopijne. Najbardziej cenione są ostre, szkliste, przezroczyste sześciany lub ośmiościany, wyraźnie odcinające się od matrycy skalnej. Ważna jest również estetyka całej próbki i obecność innych rzadkich minerałów towarzyszących. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest kopalnia Tip Top w Dakocie Południowej, USA. Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim pahasaapaity pochodzą z tej jednej lokalizacji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie sprężonym powietrzem w celu usunięcia kurzu. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów i ich delikatność, odradza się jakąkolwiek formę czyszczenia mechanicznego lub chemicznego, w tym z użyciem wody. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z chemikaliami, kwasami i detergentami. Minerał jest wrażliwy na zmiany temperatury i wilgotności, które mogą prowadzić do jego dehydratacji i uszkodzenia. Nie należy go podgrzewać ani narażać na działanie ultradźwięków. ## Przechowywanie Okazy pahasaapaitu, będące zazwyczaj mikromontażami (micromounts), powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w zamkniętych, wyściełanych pudełkach chroniących przed kurzem, wstrząsami i nagłymi zmianami temperatury oraz wilgotności.