Oxyyttrobetafite-(Y)

Wzór chemiczny: Y<sub>2</sub>Ti<sup>4+</sup><sub>2</sub>O<sub>6</sub>O

Bardzo rzadki minerał z supergrupy pirochloru, tlenek itru i tytanu, znajdowany w pegmatytach granitowych.

## Charakterystyka Oxyyttrobetafit-(Y) to rzadki minerał należący do supergrupy pirochloru. Jest tlenkiem itru i tytanu, a jego nazwa odzwierciedla skład chemiczny - dominację tlenu, itru oraz przynależność do grupy betafitu. Zazwyczaj tworzy niewielkie, bezkształtne ziarna lub słabo wykształcone kryształy wrosłe w skałę macierzystą. Dobrze uformowane kryształy są rzadkością i przyjmują formę ośmiościanów, często o zaokrąglonych krawędziach. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością około 5 w skali Mohsa i jest kruchy. Ma stosunkowo dużą gęstość, wynoszącą około 4.99 g/cm³. Połysk jest najczęściej żywiczny, tłusty lub submetaliczny, co jest typowe dla minerałów, które uległy częściowej metamektyzacji (zniszczeniu struktury krystalicznej przez promieniowanie). Jest nieprzezroczysty, jedynie na bardzo cienkich odłamkach może przeświecać. ## Barwy i odmiany Oxyyttrobetafit-(Y) ma barwę od ciemnoczerwonobrunatnej do czarnej. Rysa jest jaśniejsza, zazwyczaj jasnobrązowa. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został oficjalnie opisany i uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1999 roku. Nazwa nawiązuje do jego składu: "oxy" wskazuje na tlen (O) w specyficznej pozycji w strukturze, "yttro" na dominujący itr (Y), a "betafit" na przynależność do grupy betafitu, gdzie tytan jest dominującym pierwiastkiem na pozycji B. Stanowiskiem typowym jest pegmatyt Evans-Lou w Quebecu w Kanadzie. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, oxyyttrobetafit-(Y) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym nabytkiem w zaawansowanych kolekcjach minerałów rzadkich.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Żywiczny do submetalicznego
Rysa
Jasnobrązowa
Gęstość
4.99
Łupliwość
Brak
Przełam
Muszlowy do nierównego
Przezroczystość
Nieprzezroczysty, przeświecający na cienkich krawędziach
Układ krystaliczny
Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja oxyyttrobetafitu-(Y) w terenie jest bardzo trudna. Wskazówkami mogą być: ciemna barwa (brunatnoczarna, czarna), żywiczny lub submetaliczny połysk, duża gęstość, występowanie w pegmatytach granitowych oraz, jeśli widoczna, ośmiościenna forma kryształów. Minerał jest często metamiktyczny, co oznacza, że nie wykazuje ostrego wzoru dyfrakcji rentgenowskiej bez uprzedniego wygrzania. ## Odróżnianie od podobnych Oxyyttrobetafit-(Y) jest wizualnie niemożliwy do odróżnienia od innych ciemnych minerałów z supergrupy pirochloru (np. uranopirochloru, betafitu) oraz innych podobnych tlenków metali rzadkich, takich jak euksenit-(Y), samarskit-(Y) czy fergusonit-(Y). Pewne rozróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS) w celu określenia dokładnego składu chemicznego. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie regularnym, tworząc najczęściej kryształy o pokroju ośmiościanu (oktaedru). Kryształy są jednak rzadkie, często niedoskonale wykształcone, z zaokrąglonymi ścianami. Zazwyczaj występuje w postaci nieregularnych ziaren i agregatów wrosłych w skałę.

Środowisko występowania

## Geneza Oxyyttrobetafit-(Y) jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w późnych stadiach różnicowania się magmy w pegmatytach granitowych, szczególnie tych wzbogaconych w pierwiastki ziem rzadkich (REE), niob, tantal i tytan. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla pegmatytów z pierwiastkami rzadkimi. Do jego najczęstszych asocjacji należą kwarc, mikroklin, albit, biotyt, a także rzadsze minerały, takie jak fergusonit-(Y), hellandyt-(Y), ksenotym-(Y), cyrkon, allanit-(Ce) i magnetyt. ## Lokalizacje Najważniejszym i najlepiej poznanym miejscem występowania oxyyttrobetafitu-(Y) jest jego lokalizacja typowa - pegmatyt Evans-Lou, położony w regionie Outaouais, w prowincji Quebec w Kanadzie. Jest to bardzo rzadki minerał, a jego potwierdzone wystąpienia poza tym stanowiskiem są nieliczne i słabo udokumentowane.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej pożądane przez kolekcjonerów są okazy z ostro zarysowanymi, dobrze wykształconymi kryształami o formie ośmiościanu, szczególnie jeśli są osadzone na kontrastującej matrycy skalnej (np. na białym feldspatrze). Wysoko cenione są również większe, nieuszkodzone kryształy o dobrym połysku. Ze względu na rzadkość minerału, nawet bezkształtne fragmenty o potwierdzonym analitycznie składzie mają dużą wartość dla kolekcjonerów specjalizujących się w systematyce minerałów. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów o znaczeniu kolekcjonerskim jest stanowisko typowe - pegmatyt Evans-Lou w Quebecu, w Kanadzie. Okazy z tej lokalizacji są uważane za najlepsze na świecie i stanowią standard dla tego gatunku mineralnego.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej do usunięcia kurzu i luźnych zanieczyszczeń. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pęknięcia w kruchym minerale. ## Czego unikać Minerał jest kruchy i wrażliwy na uderzenia. Jako minerał zawierający itr, może zawierać domieszki pierwiastków promieniotwórczych (uranu, toru), co prowadzi do jego metamektyzacji. Należy unikać długotrwałego, bezpośredniego kontaktu i przechowywać go z dala od materiałów wrażliwych na promieniowanie. Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami i chemikaliami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi. Jeśli istnieje podejrzenie o promieniotwórczość, okaz powinien być odpowiednio oznaczony i przechowywany z dala od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu (np. dymny kwarc, fluoryt).

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej