Oxycalciopyrochlore

Wzór chemiczny: Ca<sub>2</sub>Nb<sup>5+</sup><sub>2</sub>O<sub>6</sub>O

Oksykalciopirochlor to rzadki minerał z grupy pirochloru, tlenek niobu i wapnia, tworzący niewielkie, ośmiościenne kryształy o żywicznym połysku.

## Charakterystyka Oksykalciopirochlor jest minerałem należącym do supergrupy pirochloru. Występuje w postaci niewielkich, dobrze wykształconych kryształów, najczęściej przybierających formę ośmiościanów, rzadziej dwunastościanów rombowych. Kryształy są zazwyczaj drobne, nie przekraczają kilku milimetrów. Minerał ten jest kruchy i charakteryzuje się nierównym, podmuszlowym przełamem. ## Właściwości fizyczne Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 5. Ma połysk określany jako żywiczny do szklistego. Jest minerałem stosunkowo gęstym, a jego gęstość waha się od 4,12 do 4,35 g/cm³. Jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Oksykalciopirochlor występuje w różnych odcieniach brązu - od żółtobrązowego, przez czerwonobrązowy, aż do niemal czarnego. Jego rysa ma barwę jasnobrązową lub żółtawobiałą. Nie wyróżnia się nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, zatwierdzona przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2010 roku, odnosi się do jego składu chemicznego i struktury. Człon "Oxy-" wskazuje na dominację tlenu w jednej z pozycji anionowych, "calcio-" na dominację wapnia, a "-pyrochlor" na przynależność do grupy pirochloru. Został opisany na podstawie materiału z kompleksu karbonatytowego Araxá w Minas Gerais w Brazylii. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, oksykalciopirochlor nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach z grupy pirochloru.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Żywiczny do szklistego
Rysa
Jasnobrązowa do żółtawobiałej
Gęstość
4.12 - 4.35
Łupliwość
Niewyraźna wg {111}
Przełam
Podmuszlowy do nierównego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja oksykalciopirochloru w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa. Wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak rentgenowska analiza widma dyspersji energii (EDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD) w celu potwierdzenia składu chemicznego i struktury krystalicznej. Wstępne rozpoznanie w terenie opiera się na formie kryształów (ośmiościany), żywicznym połysku i występowaniu w specyficznym środowisku geologicznym (karbonatyty, sjenity nefelinowe). ## Odróżnianie od podobnych Oksykalciopirochlor jest wizualnie nieodróżnialny od innych minerałów z supergrupy pirochloru, takich jak fluorokalcjopirochlor, hydroksykenopirochlor czy sam pirochlor. Wszystkie tworzą podobne ośmiościenne kryształy o brązowej barwie. Pewne rozróżnienie możliwe jest wyłącznie za pomocą analizy chemicznej. ## Formy kryształów Minerał ten krystalizuje w układzie regularnym, tworząc charakterystyczne, izometryczne kryształy. Najczęściej spotykaną formą jest ośmiościan {111}, czasami modyfikowany przez ściany sześcianu {100} lub dwunastościanu rombowego {110}. Występuje jako pojedyncze, narosłe kryształy lub wrostki w innych minerałach skały macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Oksykalciopirochlor jest minerałem magmowym, krystalizującym w późnych stadiach powstawania skał niedosyconych krzemionką. Jego typowym środowiskiem występowania są karbonatyty (zarówno kalcytowe, jak i dolomitowe) oraz sjenity nefelinowe i związane z nimi pegmatyty. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla karbonatytów i skał alkalicznych. Najczęściej towarzyszą mu kalcyt, dolomit, magnetyt, apatyt, flogopit, baryt, a także inne, rzadsze minerały, jak baddeleit czy cyrkonolit. ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowiska oksykalciopirochloru na świecie to: - Kompleks karbonatytowy Araxá, Minas Gerais, Brazylia (miejsce typowe). - Intruzja Lovozero, Półwysep Kolski, Rosja. - Kompleks alkaliczny Mont Saint-Hilaire, Quebec, Kanada. - Karbonatyty z Panda Hill, Mbeya, Tanzania.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska okazów oksykalciopirochloru zależy przede wszystkim od wykształcenia i wielkości kryształów. Najbardziej cenione są ostre, nieuszkodzone, lśniące ośmiościany, wyraźnie odcinające się od skały macierzystej (matrycy). Okazy z dobrze zdefiniowaną lokalizacją, zwłaszcza z miejsca typowego (Araxá), mają wyższą wartość. Kolor ma mniejsze znaczenie, chociaż preferowane bywają kryształy o intensywniejszej, czerwonobrązowej barwie. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów specjalizujących się w systematyce minerałów, najbardziej pożądane są okazy z miejsca typowego w Brazylii. Okazy z Mont Saint-Hilaire w Kanadzie i z Półwyspu Kolskiego w Rosji również są cenione ze względu na bogactwo asocjacji mineralnych i często dobrą jakość kryształów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej, suchej szczoteczki lub pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na potencjalną obecność pierwiastków promieniotwórczych, należy unikać metod generujących pył. Mycie w wodzie nie jest zalecane. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału. Minerał jest kruchy, więc trzeba chronić go przed uderzeniami i upadkiem. Niektóre okazy mogą zawierać śladowe ilości uranu lub toru, dlatego należy ograniczać bezpośredni, długotrwały kontakt i przechowywać je z dala od miejsca stałego przebywania. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Jeśli istnieje podejrzenie o promieniotwórczość, należy przechowywać okaz w odpowiednio oznaczonym pojemniku, w miejscu z dobrą wentylacją, z dala od innych minerałów wrażliwych na promieniowanie.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej