Oxy-schorl

Wzór chemiczny: Na(Fe<sup>2+</sup><sub>2</sub>Al)Al<sub>6</sub>Si<sub>6</sub>O<sub>18</sub>(BO<sub>3</sub>)<sub>3</sub>(OH)<sub>3</sub>O

Oxy-schorl to rzadki minerał z grupy turmalinów, wyróżniający się czarną barwą i występowaniem w postaci promienistych agregatów lub słupkowych kryształów.

## Charakterystyka Oxy-schorl jest minerałem należącym do grupy turmalinów, zatwierdzonym jako odrębny gatunek mineralny w 2011 roku. Jest tlenowym analogiem schorlu. Tworzy czarne, nieprzezroczyste kryształy o pokroju słupkowym lub igiełkowym, często zakończone piramidą trygonalną. Kryształy te nierzadko wykazują podłużne prążkowanie na ścianach. Występuje również w formie skupień promienistych, rozetowych lub włóknistych agregatów. ## Właściwości fizyczne Charakteryzuje się twardością 7 w skali Mohsa, co jest typowe dla turmalinów. Ma szklisty połysk i jest kruchy, z nierównym do muszlowego przełamem. Gęstość minerału wynosi około 3,23 g/cm³. ## Barwy i odmiany Oxy-schorl jest minerałem o jednolitej, czarnej barwie. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "oxy-schorl" nawiązuje do jego składu chemicznego - jest to tlenowy (oxy) odpowiednik schorlu, z którym jest blisko spokrewniony. Został opisany na podstawie materiału z lokalizacji typowej w Zlatá Idka na Słowacji oraz z Přibyslavic w Czechach. Jako nowy minerał został zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2011 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i zazwyczaj niewielkie rozmiary kryształów, oxy-schorl jest przede wszystkim minerałem o znaczeniu naukowym i kolekcjonerskim. Nie ma zastosowań przemysłowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
7
Połysk
Szklisty
Rysa
Szara
Gęstość
3.23
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny do muszlowego
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Oxy-schorl jest trudny do odróżnienia od innych czarnych turmalinów, zwłaszcza schorlu, bez zaawansowanych badań chemicznych (np. EDS, WDS) lub spektroskopowych. Jego charakterystyczny słupkowy pokrój z pionowym prążkowaniem, trygonalny przekrój kryształów oraz czarna barwa są typowe dla całej grupy. Twardość (7) i szklisty połysk są również cechami pomocniczymi. ## Odróżnianie od podobnych Makroskopowo jest praktycznie niemożliwy do odróżnienia od schorlu i dravitu. Schorl jest jego żelazawym (Fe²⁺) analogiem, a dravit magnezowym. Pewna identyfikacja wymaga analizy składu chemicznego w celu określenia dominujących jonów w określonych pozycjach strukturalnych. Od innych czarnych, słupkowych minerałów, jak hornblenda, odróżnia go większa twardość i brak typowej dla amfiboli łupliwości. ## Formy kryształów Najczęściej tworzy wydłużone, słupkowe kryształy o charakterystycznym przekroju w kształcie zaokrąglonego trójkąta. Ściany słupów są zazwyczaj silnie prążkowane wzdłuż osi głównej. Występuje także w postaci igiełkowych lub włóknistych agregatów o budowie promienistej.

Środowisko występowania

## Geneza Oxy-schorl powstaje w pegmatytach granitowych oraz w niektórych skałach metamorficznych, takich jak gnejsy i łupki mikowe. Jego krystalizacja jest związana z procesami hydrotermalnymi bogatymi w bor. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z minerałami typowymi dla pegmatytów i skał metamorficznych, takimi jak kwarc, skalenie (zwłaszcza albit), miki (muskowit, lepidolit), a także z innymi turmalinami, jak elbait czy dravit. ## Lokalizacje Najważniejsze, potwierdzone stanowiska oxy-schorlu to lokalizacje typowe: Zlatá Idka na Słowacji i Přibyslavice w Czechach. Został również zidentyfikowany w innych miejscach na świecie, m.in. w pegmatytach w stanie Maine (USA), w Norwegii, we Włoszech oraz w Rosji.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, pojedyncze kryształy o wyraźnym połysku i gładkich, prążkowanych ścianach. Atrakcyjne są również okazy pokazujące promieniste agregaty na matrycy skalnej, np. na kwarcu lub skaleniu. Wielkość kryształów ma duże znaczenie - większe, dobrze uformowane okazy są znacznie rzadsze i bardziej pożądane. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowych (Zlatá Idka, Słowacja; Přibyslavice, Czechy) mają szczególną wartość dla kolekcjonerów specjalizujących się w systematyce minerałów. Inne stanowiska dostarczające materiału o znaczeniu kolekcjonerskim to m.in. niektóre pegmatyty w Norwegii i USA.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy oxy-schorlu można czyścić letnią wodą z dodatkiem łagodnego mydła i przy użyciu miękkiej szczoteczki. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą powodować pęknięcia w kruchych kryształach. Po umyciu należy go dokładnie spłukać wodą destylowaną i pozostawić do całkowitego wyschnięcia. ## Czego unikać Należy chronić minerał przed kontaktem z silnymi kwasami i zasadami. Jako członek grupy turmalinów, może być wrażliwy na nagłe i ekstremalne zmiany temperatury, które mogą prowadzić do powstawania wewnętrznych spękań. Długotrwała ekspozycja na intensywne światło słoneczne nie jest zalecana. ## Przechowywanie Oxy-schorl jest stosunkowo twardy, ale kruchy. Najlepiej przechowywać go w osobnych pudełkach klaserowych lub na miękkim podłożu, aby uniknąć zarysowań i obtłuczeń. Chronić przed kurzem i wilgocią.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej