Oxy-foitite

Wzór chemiczny: &#9744;(Fe<sup>2+</sup>Al<sub>2</sub>)Al<sub>6</sub>(Si<sub>6</sub>O<sub>18</sub>)(BO<sub>3</sub>)<sub>3</sub>(OH)<sub>3</sub>O

Rzadki minerał z grupy turmalinu, tlenowy analog foititu, tworzący czarne, pryzmatyczne kryształy.

## Charakterystyka Oksy-foitit jest rzadkim członkiem supergrupy turmalinu, chemicznie zdefiniowanym jako tlenowy odpowiednik foititu. Tworzy wydłużone, pryzmatyczne kryształy o charakterystycznym dla turmalinów trójkątnym lub zaokrąglonym przekroju poprzecznym i podłużnym prążkowaniem na ścianach. Zazwyczaj występuje w formie nieprzezroczystych, czarnych lub bardzo ciemnobrązowych kryształów, które wizualnie są nie do odróżnienia od pospolitszego schorlu. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się znaczną twardością wynoszącą 7 w skali Mohsa, co jest typowe dla turmalinów. Ma szklisty połysk na ścianach kryształów i przełamie. Gęstość wynosi około 3,18 g/cm³. Jest minerałem kruchym, nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest muszlowy lub nierówny. Zwykle jest nieprzezroczysty, jedynie w bardzo cienkich odłamkach może być przeświecający. ## Barwy i odmiany Domunującą i w zasadzie jedyną spotykaną barwą oksy-foititu jest czarna. Spotykane są również okazy o odcieniu głębokiego brązu lub granatowej czerni. Jako minerał definiowany przez skład chemiczny, a nie przez barwę, nie tworzy on nazwanych odmian barwnych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału jest dwuczłonowa: człon "Oxy-" wskazuje na dominację tlenu (O²⁻) w specyficznej pozycji w strukturze krystalicznej, a człon "-foitit" odnosi się do jego bliskiego związku z minerałem foititem. Sam foitit został nazwany na cześć amerykańskiego mineraloga Franklina F. Foita, Jr. (1942-2017). Oksy-foitit został oficjalnie uznany za odrębny gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2016 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i konieczność zaawansowanej analizy do identyfikacji, oksy-foitit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest poszukiwany przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich i systematycznych.

Właściwości

Twardość Mohsa
7
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
3.18
Łupliwość
None
Przełam
Conchoidal to uneven
Przezroczystość
Translucent to Opaque
Układ krystaliczny
Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja oksy-foititu na podstawie cech wizualnych jest niemożliwa. Jego wygląd jest identyczny z wyglądem czarnego schorlu, foititu czy dravitu. Jedyną pewną metodą identyfikacji jest zaawansowana analiza chemiczna (np. mikrosonda elektronowa - EMPA) połączona z badaniami strukturalnymi (np. dyfrakcja rentgenowska - XRD), które mogą potwierdzić dominację tlenu w odpowiedniej pozycji strukturalnej oraz wakans na pozycji X. ## Odróżnianie od podobnych Najczęściej mylony jest z innymi czarnymi turmalinami: - **Schorl**: Najpospolitszy czarny turmalin. Różni się chemicznie - ma sód (Na) na pozycji X, podczas gdy oksy-foitit ma tam w większości wakat (puste miejsce). - **Foitit**: Jest jego bezpośrednim analogiem. Różnica polega na tym, że w foiticie na pozycji anionowej dominuje grupa hydroksylowa (OH), a w oksy-foiticie - tlen (O). - **Dravit**: Magnezowy turmalin, który również może być czarny. Różni się dominacją magnezu nad żelazem. ## Formy kryształów Kryształy są typowe dla turmalinów: słupowe, pryzmatyczne, często z pionowym prążkowaniem na ścianach. Przekrój poprzeczny kryształu jest charakterystycznie trójkątny, często z zaokrąglonymi narożnikami. Występuje również w skupieniach promienistych lub w postaci ziarnistych mas wrośniętych w skałę.

Środowisko występowania

## Geneza Oksy-foitit jest minerałem związanym ze środowiskiem pegmatytów granitowych, szczególnie tych, które charakteryzują się niską zawartością litu i sodu. Powstaje jako minerał pierwotny w procesach krystalizacji magmowej w specyficznych warunkach geochemicznych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami typowymi dla pegmatytów granitowych, takimi jak kwarc, albit (i inne skalenie z grupy plagioklazów) oraz muskowit. ## Lokalizacje Najważniejszym stanowiskiem, będącym lokalizacją typową, jest Zlatá Idka w powiecie Koszyce na Słowacji. Inne potwierdzone wystąpienia to m.in. pegmatyty w rejonie Mirošov w Czechach oraz w Henderソン County w Karolinie Północnej, USA.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy przedstawiające dobrze wykształcone, zakończone, błyszczące kryształy o wyraźnej formie pryzmatycznej i typowym dla turmalinu przekroju. Szczególnie pożądane są okazy z lokalizacji typowej (Słowacja). Wartość okazu podnosi jego potwierdzona analitycznie tożsamość, co jest kluczowe w przypadku tego minerału. Okazy na matrycy skalnej (np. z kwarcem lub albitem) są również wyżej oceniane niż pojedyncze, luźne kryształy. ## Popularne stanowiska Dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów najważniejsze są okazy pochodzące z lokalizacji typowej - Zlatá Idka na Słowacji, gdyż mają one największe znaczenie naukowe i historyczne. Okazy z innych potwierdzonych lokalizacji, jak Czechy czy USA, również są poszukiwane, pod warunkiem, że ich tożsamość została zweryfikowana laboratoryjnie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy oksy-foititu można bezpiecznie czyścić miękką szczoteczką pod bieżącą letnią wodą. W przypadku silniejszych zabrudzeń dopuszczalne jest użycie niewielkiej ilości łagodnego mydła, a następnie dokładne spłukanie, najlepiej wodą destylowaną. Należy unikać silnych detergentów. ## Czego unikać Minerał jest stosunkowo odporny, jednak należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą powiększyć wewnętrzne spękania lub uszkodzić kruchy kryształ. Należy go chronić przed kontaktem z silnymi kwasami, zwłaszcza fluorowodorowym. Jest odporny na działanie światła słonecznego i normalne zmiany temperatury, ale należy unikać szoku termicznego (nagłych, ekstremalnych zmian). ## Przechowywanie Dzięki twardości 7 jest odporny na zarysowania przez większość popularnych minerałów (np. kwarc). Mimo to zaleca się przechowywanie go w sposób uniemożliwiający tarcie o twardsze materiały (jak korund czy diament). Najlepiej przechowywać go w osobnym pudełku klaserowym lub na podstawce, z dala od kurzu.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej