Ottohahnite
Wzór chemiczny: Na<sub>6</sub>(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>2</sub>(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>5</sub>(H<sub>2</sub>O)<sub>7</sub>·1.5H<sub>2</sub>O
Ottohanit to ekstremalnie rzadki, radioaktywny siarczan uranylu sodu, tworzący mikroskopijne, igiełkowe kryształy o intensywnej fluorescencji.
Opis
## Charakterystyka Ottohanit jest wtórnym minerałem uranu, występującym w postaci jasnożółtych lub zielonkawożółtych nalotów i skorup. Tworzy niezwykle małe, igiełkowe lub pryzmatyczne kryształy, których długość rzadko przekracza 0.1 mm. Z tego powodu jest klasyfikowany jako minerał mikromontażowy, a jego cechy dostrzegalne są jedynie pod dużym powiększeniem. Jest przezroczysty i ma szklisty połysk. ## Właściwości fizyczne Ze względu na mikroskopijny rozmiar i kruchość kryształów, twardość ottohanitu nie została określona. Jego gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i struktury krystalicznej wynosi 3.11 g/cm³. Kluczową właściwością fizyczną jest silna, zielonkawożółta fluorescencja w świetle ultrafioletowym (zarówno długo- jak i krótkofalowym), typowa dla minerałów uranylowych. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w jednolitym, jasnożółtym do zielonkawożółtego zabarwieniu. Nie wyróżniono żadnych jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Otto Hahna (1879–1968), niemieckiego chemika i fizyka, laureata Nagrody Nobla, który w 1938 roku wraz z Fritzem Strassmannem odkrył zjawisko rozszczepienia jądra atomowego uranu. Ottohanit został zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2015 roku, a jego pełny opis naukowy opublikowano w 2016 roku. Został odkryty przez Jakuba Plášila i jego zespół. ## Zastosowania Ottohanit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cennym nabytkiem dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich (tzw. "species collectors").
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechą diagnostyczną, którą można zaobserwować bez specjalistycznego sprzętu, jest bardzo silna, zielonkawożółta fluorescencja w świetle UV. W połączeniu z charakterystycznym miejscem występowania (wykwity w kopalniach uranu) i jasnożółtą barwą, pozwala to na wstępne podejrzenie obecności ottohanitu. Ostateczna identyfikacja wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) i mikroanaliza chemiczna (EDS). ## Odróżnianie od podobnych Ottohanit można łatwo pomylić z innymi wtórnymi siarczanami uranylu, takimi jak natrozippeit, bluelizardyt czy johannit, które często z nim współwystępują, mają podobną barwę i również wykazują fluorescencję. Wizualne odróżnienie tych minerałów w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwe. Różnią się one składem chemicznym i strukturą krystaliczną, co można stwierdzić jedynie w laboratorium. ## Formy kryształów Ottohanit tworzy skupienia i naloty złożone z bardzo drobnych, igiełkowych (ang. acicular) lub wydłużonych, słupkowych (ang. prismatic) kryształów. Poszczególne kryształy rzadko osiągają długość 0.1 mm i często są ze sobą zrośnięte w chaotyczne agregaty lub niewielkie, promieniste grupy.
Środowisko geologiczne
## Geneza Ottohanit jest minerałem wtórnym, powstającym w specyficznych warunkach panujących w opuszczonych wyrobiskach kopalń uranu. Tworzy się jako produkt ewaporacji (odparowywania) kwaśnych, bogatych w siarczany wód kopalnianych, które wchodzą w reakcję z rudami uranu. Krystalizuje w postaci wykwitów na ścianach tuneli w warunkach podwyższonej wilgotności. ## Asocjacje mineralne W lokalizacji typowej ottohanit występuje w towarzystwie innych rzadkich, wtórnych siarczanów uranylu, takich jak bluelizardyt, johannit i natrozippeit, a także z gipsem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania ottohanitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Blue Lizard w Red Canyon, hrabstwo San Juan, stan Utah w USA.
Rzadkość
Ekstremalnie rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości W przypadku minerału mikromontażowego, jakim jest ottohanit, o wartości okazu decyduje przede wszystkim bogactwo i jakość mikrokryształów. Najbardziej pożądane są próbki z gęstym pokryciem dobrze wykształconych, choć mikroskopijnych, igiełkowych kryształów. Dodatkową wartość stanowi obecność innych rzadkich minerałów towarzyszących na tej samej matrycy. Kluczowym kryterium jest jednak pewność identyfikacji, najlepiej potwierdzona analitycznie. ## Popularne stanowiska Wszystkie znane okazy kolekcjonerskie pochodzą z jednego miejsca na świecie - kopalni Blue Lizard w stanie Utah, USA. Jest to stanowisko niedostępne dla szerokiej publiczności, a pozyskiwanie materiału odbywa się w ramach specjalistycznych wypraw badawczych.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Minerał jest rozpuszczalny w wodzie, dlatego absolutnie nie wolno go czyścić na mokro. Jedyną dopuszczalną metodą usuwania kurzu jest bardzo delikatne zdmuchnięcie powietrzem z bezpiecznej odległości, na przykład za pomocą gruszki fotograficznej. Każdy kontakt mechaniczny grozi zniszczeniem mikroskopijnych kryształów. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami, wysokiej wilgotności, gwałtownych zmian temperatury oraz bezpośredniego światła słonecznego. Jako minerał uranu, ottohanit jest radioaktywny. Należy przechowywać go z dala od materiałów światłoczułych i innych minerałów, które mogą być wrażliwe na promieniowanie. Podczas obchodzenia się z okazem należy zachować podstawowe środki ostrożności: nie wdychać pyłu, nie spożywać i myć ręce po kontakcie. ## Przechowywanie Okazy ottohanitu powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, najlepiej w szczelnie zamkniętym, przezroczystym pudełku typu "micromount", które chroni je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Pudełko należy wyraźnie oznakować jako zawierające minerał radioaktywny.