Osmium
Wzór chemiczny: Os
Osm to najgęstszy naturalnie występujący pierwiastek, znajdowany w postaci niezwykle rzadkich, metalicznych ziaren i płytek.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 7
- Połysk
- Metallic
- Rysa
- Greyish-white
- Gęstość
- 22.59
- Łupliwość
- Perfect on {0001}
- Przełam
- Uneven
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Hexagonal
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną osmu jest jego ekstremalna gęstość - jest nienaturalnie ciężki w stosunku do swojej wielkości, co jest wyczuwalne nawet przy niewielkich ziarnach. Inne cechy to metaliczny połysk, cynowobiała lub niebieskawo-szara barwa oraz wysoka twardość (7 w skali Mohsa). ## Odróżnianie od podobnych Osm rodzimy jest trudny do odróżnienia od innych platynowców bez specjalistycznej analizy. - **Iryd rodzimy**: Ma niemal identyczną gęstość i wygląd, ale krystalizuje w układzie regularnym (sześcienne kryształy), podczas gdy osm w heksagonalnym. Różnicę tę można stwierdzić jedynie na dobrze wykształconych kryształach. - **Platyna rodzima**: Jest bardziej srebrzystobiała, wyraźnie bardziej miękka (twardość 4-4.5) i ma nieco niższą, choć wciąż wysoką, gęstość (ok. 21.45 g/cm³). - **Osmiryd/Irydosm**: Są to naturalne stopy osmu i irydu, wizualnie nie do odróżnienia od czystego osmu. ## Formy kryształów Najczęściej występuje w postaci nieregularnych, spłaszczonych ziaren i płatków. Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie i przyjmują formę małych, sześciobocznych tabliczek lub płytek.
Środowisko występowania
## Geneza Osm rodzimy jest minerałem magmowym, krystalizującym w ultrazasadowych skałach magmowych, takich jak dunity, perydotyty i powstałe z ich przeobrażenia serpentynity. Występuje tam jako minerał akcesoryczny. W wyniku wietrzenia i erozji tych skał, ciężkie i odporne ziarna osmu koncentrują się w złożach okruchowych (placerowych) w osadach rzecznych i aluwialnych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami z grupy platynowców, takimi jak iryd, rutenirydosm, platyna rodzima, a także z chromitem i magnetytem. ## Lokalizacje Znaczące złoża okruchowe zawierające osm znajdują się w Rosji (Ural, Syberia), Republice Południowej Afryki (kompleks magmowy Bushveld), Kanadzie (rejon Sudbury), USA (Kalifornia, Oregon, Alaska), Kolumbii, a także na Borneo. Historycznie ważnym źródłem stopu osmu i irydu (osmirydu) była Tasmania w Australii.
Rzadkość
Bardzo rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska osmu rodzimego jest determinowana przede wszystkim przez wielkość okazu - im większy agregat lub ziarno, tym cenniejsze. Wyjątkowo poszukiwane są rzadkie, dobrze wykształcone heksagonalne kryształy. Wartość podnosi również obecność na skale macierzystej (zazwyczaj serpentynicie) lub asocjacja z innymi rzadkimi minerałami platynowców. ## Popularne stanowiska Okazy cenione przez kolekcjonerów pochodzą głównie ze złóż placerowych. Klasyczne stanowiska dla stopów osmu i irydu to rzeki na Tasmanii. Inne znane lokalizacje dostarczające okazów to Ural w Rosji oraz Witwatersrand w RPA.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy osmu rodzimego są stabilne i nie wymagają skomplikowanej pielęgnacji. Do usuwania zanieczyszczeń wystarczy czyszczenie mechaniczne, na przykład miękką szczoteczką. Można używać wody destylowanej. Należy unikać stosowania silnych kwasów i środków chemicznych. ## Czego unikać Największym zagrożeniem jest wysoka temperatura. Podgrzewanie osmu w obecności tlenu prowadzi do powstania czterotlenku osmu (OsO₄) - substancji lotnej i wysoce toksycznej. Należy bezwzględnie unikać podgrzewania okazów. Nie należy go również poddawać działaniu silnych utleniaczy. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, stabilnych pojemnikach, takich jak klasery lub pudełka perky, co chroni je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Przechowywać z dala od źródeł ciepła. Ze względu na jego wartość i rzadkość, każdy okaz powinien być odpowiednio oznaczony.