Orthowalpurgite

Wzór chemiczny: (U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)Bi<sup>3+</sup><sub>4</sub>O<sub>4</sub>(As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·2H<sub>2</sub>O

Ortowalpurgit to bardzo rzadki, radioaktywny arsenian uranylu i bizmutu, tworzący małe, tabliczkowe kryształy o żółtej barwie.

## Charakterystyka Ortowalpurgit jest rzadkim minerałem wtórnym z grupy arsenianów, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony arsenian uranylu i bizmutu. Występuje w postaci bardzo małych, cienkich, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko przekraczają 1-2 mm długości. Kryształy te często tworzą niewielkie, promieniste agregaty, wachlarze lub nieuporządkowane skupienia na powierzchni skały macierzystej. Jego wygląd jest typowy dla wtórnych minerałów uranowych, cechując się żywą, woskowożółtą do żółtobrązowej barwą. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości około 3 w skali Mohsa. Charakteryzuje się bardzo dużą gęstością, wynoszącą około 6,45 g/cm³, co jest efektem obecności ciężkich pierwiastków - bizmutu i uranu. Połysk opisywany jest jako tłusty do niemal diamentowego. Jest przezroczysty do przeświecającego. Ze względu na zawartość uranu, ortowalpurgit jest minerałem silnie radioaktywnym. ## Barwy i odmiany Ortowalpurgit występuje w odcieniach koloru żółtego - od woskowożółtego, przez złocistożółty, do żółtobrązowego. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1993 roku przez Kurta Walentę. Jego nazwa nawiązuje do faktu, że jest on rombowym (ang. *orthorhombic*) dimorfem trygonalnego walpurgitu, z którym jest strukturalnie powiązany. Nazwa minerału macierzystego, walpurgitu, pochodzi od nazwy żyły Walpurgis w kopalni Weißer Hirsch w Schneebergu (Niemcy), gdzie oba minerały zostały odkryte. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i występowanie w postaci mikroskopijnych kryształów, ortowalpurgit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym nabytkiem dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów rzadkich minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
3
Połysk
Greasy to Adamantine
Rysa
Light yellow
Gęstość
6.45
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to Translucent
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi ortowalpurgitu są jego woskowożółta barwa, małe, tabliczkowe kryształy, bardzo duża gęstość oraz silna radioaktywność. Kluczowe dla identyfikacji jest również jego specyficzne środowisko występowania - strefy utleniania złóż U-Bi-As i współwystępowanie z innymi rzadkimi arsenianami bizmutu i uranu. ## Odróżnianie od podobnych Ortowalpurgit jest wizualnie niemożliwy do odróżnienia od walpurgitu. Są one dimorfami, co oznacza, że mają ten sam skład chemiczny, ale różną strukturę krystaliczną. Pewne rozróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). Od innych żółtych minerałów wtórnych uranu (np. autunitu, uranofanu) odróżnia go znacznie wyższa gęstość oraz parageneza z minerałami bizmutu. ## Formy kryształów Tworzy cienkie, tabliczkowe kryształy o zarysie prostokątnym lub listewkowym. Kryształy te często układają się w wachlarzowate lub rozetowe agregaty, a także bezładne skupienia na powierzchni skały.

Środowisko występowania

## Geneza Ortowalpurgit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych złóż kruszcowych bogatych w uran, bizmut i arsen. Tworzy się w wyniku skomplikowanych procesów chemicznych zachodzących pod wpływem wód gruntowych i tlenu atmosferycznego, które oddziałują na pierwotne rudy uraninitu, bizmutu rodzimego i arsenopirytu. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje ze swoim dimorfem - walpurgitem. Towarzyszą mu również inne rzadkie minerały wtórne, takie jak atelestyt, preisingeryt, zeuneryt, torbernit, uranospinit, a także pozostałości minerałów pierwotnych, np. bizmut rodzimy czy kwarc. ## Lokalizacje Jest to minerał ekstremalnie rzadki, znany głównie z miejsca odkrycia (localitas typica) - historycznej kopalni Weißer Hirsch w Neustädtel, w rejonie Schneeberg w Saksonii (Niemcy). Jest to klasyczne stanowisko dla wielu rzadkich arsenianów uranylu i bizmutu. Poza tą lokalizacją, jego wystąpienia są bardzo nieliczne i niepewne.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy ortowalpurgitu to te z ostro wykształconymi, wyraźnymi kryształami, nawet jeśli są one mikroskopijnej wielkości. Wysoko oceniane są bogate skupienia kryształów tworzące wachlarze lub rozety na niewielkiej matrycy skalnej. Kontrastująca barwa minerałów towarzyszących (np. białego kwarcu) podnosi atrakcyjność okazu. Ze względu na rzadkość, każdy dobrze udokumentowany okaz jest wartościowy. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem pozyskania okazów kolekcjonerskich ortowalpurgitu jest jego lokalizacja typowa - rejon Schneeberg w Niemczech. Okazy pochodzące z historycznych hałd i starych wyrobisk tej kopalni są niezwykle poszukiwane przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy ortowalpurgitu są niezwykle delikatne i wrażliwe. Czyszczenie należy ograniczyć do absolutnego minimum. Dopuszczalne jest jedynie ostrożne usunięcie kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub zdmuchnięcie go strumieniem sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Należy unikać jakiegokolwiek kontaktu z wodą i środkami chemicznymi. ## Czego unikać Ortowalpurgit jest minerałem silnie radioaktywnym i toksycznym ze względu na zawartość uranu i arsenu. Należy bezwzględnie unikać wdychania pyłu i bezpośredniego kontaktu ze skórą. Mycie rąk po każdym kontakcie jest obowiązkowe. Minerał jest wrażliwy na ciepło i kwasy. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie silnego światła. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w szczelnie zamkniętych, wyraźnie oznakowanych pojemnikach (np. typu "perky box"), z etykietą ostrzegającą o radioaktywności i toksyczności. Powinny być trzymane z dala od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu radiacyjnemu. Przechowywać w miejscu suchym, chłodnym i dobrze wentylowanym, z dala od miejsc stałego przebywania ludzi, zwłaszcza sypialni i salonów.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej