Orthochamosite

Wzór chemiczny: Fe<sup>2+</sup><sub>5</sub>Al(Si,Al)O<sub>10</sub>(O,OH)<sub>8</sub>

Ortoszamozyt to minerał z grupy chlorytów, będący bogatym w żelazo krzemianem o charakterystycznej, ciemnozielonej do czarnej barwie.

## Charakterystyka Ortoszamozyt jest minerałem z grupy chlorytów, należącym do krzemianów warstwowych. Tworzy drobnoziarniste, łuseczkowate lub ziemiste skupienia, rzadko wykształcając widoczne gołym okiem kryształy. Jego wygląd jest zazwyczaj niepozorny, a okazy mają najczęściej postać gęstych, zbitych mas w skale. Barwa jest jego najbardziej charakterystyczną cechą - od ciemnej, oliwkowej zieleni, przez zielonoczarną, aż do niemal czarnej. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 2. Jest nieprzezroczysty i posiada matowy lub ziemisty połysk. Ze względu na swoją strukturę jest giętki, ale nieelastyczny. Gęstość ortoszamozytu waha się w przedziale 3.05-3.17 g/cm³. ## Barwy i odmiany Podstawowa gama barw ortoszamozytu obejmuje odcienie od ciemnozielonego do czarnego. Nazwa "szamozyt" (chamosite) bywa używana w odniesieniu do jego jednoskośnego odpowiednika, jednak w praktyce często odnosi się do całej grupy podobnych minerałów chlorytowych bogatych w żelazo, bez precyzyjnego rozróżnienia polimorfów. ## Historia i nazwa Nazwa "ortoszamozyt" nawiązuje do jego rombowej (ortorombowej) symetrii krystalograficznej oraz do podobieństwa do szamozytu (chamosite), którego nazwa pochodzi od miejscowości Chamoson w Szwajcarii, gdzie po raz pierwszy opisano podobny materiał. Ortoszamozyt został formalnie uznany za odrębny gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1988 roku jako rombowy polimorf szamozytu. ## Zastosowania Ortoszamozyt, jako składnik oolitowych osadowych rud żelaza, miał historycznie znaczenie jako źródło tego metalu. Współcześnie jego rola w przemyśle jest marginalna. Dla kolekcjonerów ma znaczenie głównie naukowe i jako składnik skałotwórczy w interesujących asocjacjach mineralnych.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Matowy, ziemisty
Rysa
Zielonkawoszara
Gęstość
3.05-3.17
Łupliwość
Doskonała wg {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Ortoszamozyt najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej ciemnozielonej do czarnej barwie, niskiej twardości (daje się zarysować paznokciem) oraz często występującej formie drobnołuseczkowych lub ziemistych skupień. Rysa jest zielonkawoszara. Występuje typowo w osadowych skałach żelazistych, często w formie małych, kulistych oolitów. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami z grupy chlorytów, takimi jak klinochlor czy szamozyt. Rozróżnienie poszczególnych polimorfów (ortoszamozyt, szamozyt) jest niemożliwe bez zaawansowanych badań, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). Od innych ciemnych minerałów, jak biotyt, odróżnia go brak elastyczności blaszek. Od glaukonitu różni się intensywniejszą, ciemniejszą barwą i środowiskiem występowania. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie. Zazwyczaj tworzy mikroskopijne, heksagonalne blaszki i łuski, które budują większe agregaty: zbite, ziemiste, łuseczkowate lub oolitowe (w postaci małych, koncentrycznie narosłych kuleczek).

Środowisko występowania

## Geneza Ortoszamozyt jest minerałem powstającym głównie w procesach sedymentacyjnych w środowisku morskim o niskiej energii i zredukowanych warunkach (niskiej zawartości tlenu). Jest kluczowym składnikiem osadowych, oolitowych rud żelaza. Może również tworzyć się w wyniku procesów hydrotermalnych niskich temperatur oraz metamorfizmu niskiego stopnia, zastępując inne minerały bogate w żelazo i magnez. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z syderytem, kalcytem, kwarcem, pirytem, hematytem, magnetytem oraz innymi minerałami z grupy chlorytów. W skałach metamorficznych może towarzyszyć stilpnomelanowi. ## Lokalizacje Jako składnik skałotwórczy jest rozpowszechniony, jednak rzadko tworzy samodzielne, dobrze zdefiniowane okazy. Znaczące wystąpienia oolitowych rud żelaza z szamozytem (w szerokim znaczeniu, obejmującym ortoszamozyt) znane są z: Chamoson w Szwajcarii (miejsce typowe dla szamozytu); rejonu Northamptonshire i Cleveland w Anglii; Lotaryngii we Francji; Turyngii w Niemczech oraz z licznych lokalizacji w Czechach (rejon Nučic i Beroun).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Okazy ortoszamozytu rzadko są przedmiotem zainteresowania kolekcjonerów ze względu na swój nieefektowny wygląd. Wartość kolekcjonerską mogą mieć próbki skał (np. oolitowych rud żelaza) wyraźnie ukazujące jego strukturę i asocjacje z innymi minerałami, takimi jak syderyt. Wyjątkowo rzadkie, lepiej wykształcone mikrokryształy mogą być cenione przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich lub systematyce minerałów. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów najbardziej interesujące mogą być okazy pochodzące z klasycznych, historycznych lokalizacji dla oolitowych rud żelaza, takich jak te w Anglii (Northamptonshire), Niemczech (Turyngia) czy Czechach (okolice Pragi).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy ortoszamozytu są zazwyczaj stabilne, ale ze względu na ich niewielką twardość i możliwą łuseczkowatą budowę, należy czyścić je bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Jeśli konieczne jest mycie, zaleca się użycie wody destylowanej i delikatne osuszenie okazu, unikając pocierania. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi agresywnymi chemikaliami, które mogą reagować z minerałem. Jako minerał bogaty w żelazo(II), może być podatny na utlenianie w wilgotnym środowisku, co może prowadzić do zmiany barwy na bardziej brązową lub rdzawą. Należy chronić go przed uszkodzeniami mechanicznymi ze względu na niską twardość. ## Przechowywanie Przechowywać w suchym miejscu, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i skrajnych temperatur. Najlepiej trzymać go w zamkniętym pudełku klaserowym lub gablocie, aby chronić przed kurzem i wilgocią. Ze względu na miękkość, nie powinien stykać się z twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej