Orishchinite

Wzór chemiczny: Ni₂P

Oryszenit to niezwykle rzadki fosforek niklu, występujący w postaci mikroskopijnych, metalicznych wrostków w meteorytach żelaznych.

## Charakterystyka Oryszenit jest minerałem o metalicznym wyglądzie, występującym w formie bardzo małych, zaokrąglonych lub nieregularnych ziaren, zwykle o wielkości nieprzekraczającej 100 mikrometrów. Obserwowany jest jako wrostki w obrębie innych minerałów meteorytowych, głównie w kamacycie. Ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów, jego cechy wizualne są trudne do oceny bez specjalistycznego sprzętu. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się metalicznym połyskiem i jest nieprzezroczysty. Jego twardość w skali Mohsa jest szacowana na około 6. Gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi 7,37 g/cm³. ## Historia i nazwa Oryszenit został oficjalnie uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2021 roku. Jego nazwa honoruje Iwana Fedorowicza Oryszenko (1936–2014), ukraińskiego specjalistę w dziedzinie metalurgii i spawalnictwa, profesora Narodowego Technicznego Uniwersytetu Ukrainy. Minerał został odkryty w meteorycie żelaznym Dronino, znalezionym w 2000 roku w Rosji.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6
Barwa: Yellowish-white
Połysk: Metallic
Rysa: Black
Gęstość: 7.695
Łupliwość: None
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja oryszenitu jest możliwa wyłącznie przy użyciu zaawansowanych technik laboratoryjnych, takich jak mikroskopia elektronowa skaningowa (SEM) połączona z analizą składu chemicznego (EDS) oraz dyfrakcja elektronów wstecznie rozproszonych (EBSD). W obrazie elektronów wstecznie rozproszonych (BSE) jego ziarna są trudne do odróżnienia od współwystępującego schreibersytu. ## Odróżnianie od podobnych Oryszenit można pomylić z innymi fosforkami niklu i żelaza występującymi w meteorytach, takimi jak schreibersyt ((Fe,Ni)₃P) czy nikielofosfidek ((Ni,Fe)₃P). Ostateczne rozróżnienie wymaga precyzyjnej analizy stosunku niklu do fosforu, który dla oryszenitu wynosi 2:1, oraz potwierdzenia struktury krystalicznej. ## Formy kryształów Oryszenit tworzy anhedralne (nie wykazujące własnych ścian), zaokrąglone lub nieregularne ziarna o wielkości od 5 do 100 mikrometrów.

Środowisko występowania

## Geneza Oryszenit jest minerałem pochodzenia pozaziemskiego. Powstaje w warunkach ekstremalnie redukcyjnych wewnątrz ciał macierzystych planetoid, z których pochodzą meteoryty żelazne. Krystalizuje z fazy metalicznej bogatej w nikiel i fosfor podczas bardzo powolnego stygnięcia jądra planetoidy. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w ścisłej asocjacji z kamacytem (niskoniklowa odmiana żelaza), taenitem (wysokoniklowa odmiana żelaza), schreibersytem, troilitem oraz grafitem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania oryszenitu na świecie (lokalizacja typowa) jest meteoryt żelazny Dronino, znaleziony w obwodzie riazańskim w Rosji.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Oryszenit nie występuje w formie samodzielnych okazów kolekcjonerskich. Jego wartość jest czysto naukowa i związana z obecnością w meteorycie. Dla kolekcjonerów meteorytów, wartość okazu (płytki lub fragmentu meteorytu Dronino) zależy od jego wielkości, estetyki wytrawionej struktury Widmanstättena oraz obecności rzadkich minerałów potwierdzonych analizą, co znacząco podnosi jego cenę i atrakcyjność naukową.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na występowanie w postaci mikroskopijnych wrostków wewnątrz meteorytów, izolowane czyszczenie pojedynczych ziaren oryszenitu jest w praktyce niemożliwe i niepotrzebne. Wszelkie czyszczenie dotyczy całego okazu meteorytu i powinno być ograniczone do absolutnego minimum, np. przedmuchiwania sprężonym powietrzem w celu usunięcia kurzu. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu okazu z chemikaliami, kwasami oraz wilgocią, które mogą prowadzić do korozji i zniszczenia zarówno oryszenitu, jak i otaczającej go metalicznej matrycy (kamacytu i taenitu). Meteoryty żelazne są podatne na rdzewienie w wilgotnym środowisku. ## Przechowywanie Okazy zawierające oryszenit (czyli fragmenty meteorytu Dronino) muszą być przechowywane w warunkach o bardzo niskiej wilgotności, najlepiej w szczelnych pojemnikach z pochłaniaczem wilgoci (np. żelem krzemionkowym). Ekspozycja powinna odbywać się w zamkniętych gablotach z kontrolowaną atmosferą.