Ondrušite

Wzór chemiczny: CaCu₂+₄(As₅+O₄)₂(As₅+O₃OH)₂·₁₀H₂O

Ondrušit jest rzadkim, uwodnionym arsenianem wapnia i miedzi, tworzącym charakterystyczne, niebieskozielone agregaty igiełkowych kryształów.

## Charakterystyka Ondrušit to minerał z grupy arsenianów, chemicznie klasyfikowany jako uwodniony arsenian wapnia i miedzi. Tworzy bardzo małe, igiełkowe lub cienkotabliczkowe kryształy, które najczęściej występują w formie promienistych skupień, rozet i naskorupień. Poszczególne kryształy rzadko przekraczają kilka milimetrów długości, ale ich żywa barwa sprawia, że są dobrze widoczne na tle skały macierzystej. ## Właściwości fizyczne Jest to minerał stosunkowo miękki, o twardości w skali Mohsa wynoszącej 2-3. Ma połysk szklisty, a na powierzchniach przełamu może być lekko jedwabisty. Jest przeświecający. Jego gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi około 3,36 g/cm³. ## Barwy i odmiany Ondrušit występuje w charakterystycznych odcieniach koloru niebieskiego i zielonego. Najczęściej spotykana jest barwa błękitna, niebieskozielona do bladozielonej. Nie wyróżniono żadnych jego odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Minerał został zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2000 roku. Jego nazwa upamiętnia Petra Ondruša (1962–2009), czeskiego mineraloga z Czeskiej Służby Geologicznej, który był specjalistą od mineralogii hydrotermalnej, zwłaszcza złoża Jáchymov w Czechach, gdzie minerał ten został po raz pierwszy znaleziony. ## Zastosowania Ondrušit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów rzadkich minerałów oraz naukowców badających wtórne strefy utleniania złóż kruszcowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-3
Połysk: Vitreous
Rysa: Pale blue
Gęstość: 3.36
Łupliwość: Perfect on {010}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne ondrušitu to jego charakterystyczna błękitna lub niebieskozielona barwa, igiełkowy pokrój kryształów tworzących promieniste agregaty oraz występowanie w paragenezie z innymi rzadkimi arsenianami miedzi. Jest to minerał wtórny, znajdowany w strefach utleniania. ## Odróżnianie od podobnych Ondrušit może być mylony z innymi niebieskimi i zielonymi arsenianami miedzi, takimi jak geminit, lindackeryt, lawendulan czy picrofarmakolit, z którymi często współwystępuje. Geminit tworzy bardziej pryzmatyczne kryształy, a lindackeryt listewkowe. Pewne rozróżnienie tych minerałów w warunkach amatorskich jest bardzo trudne i najczęściej wymaga zaawansowanych badań, takich jak analiza chemiczna (EDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Tworzy wydłużone, igiełkowe lub spłaszczone, listewkowe kryształy. Prawie zawsze występują one w formie promienistych lub wachlarzowatych agregatów, a także jako cienkie naskorupienia na powierzchni skał.

Środowisko występowania

## Geneza Ondrušit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (tzw. żelaznej czapie) hydrotermalnych złóż kruszcowych bogatych w arsen i miedź. Często jest produktem procesów post-górniczych, krystalizując na ścianach starych wyrobisk w wyniku wietrzenia pierwotnych siarczków i arsenków. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z całym szeregiem innych rzadkich, wtórnych arsenianów. W lokalizacji typowej (Jáchymov) znaleziono go w towarzystwie geminitu, lindackerytu, erytrynu, annabergitu, farmakosyderytu, skorodytu oraz arsenu rodzimego. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania ondrušitu jest jego lokalizacja typowa – Jáchymov (kopalnia Svornost) w Rudawach, w Czechach. Potwierdzono również jego obecność w kopalni Maria Josefa w Rodalquilar w Hiszpanii oraz w kopalni Km 3 w Laurion w Grecji. Są to jedyne potwierdzone stanowiska na świecie.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, promienistymi agregatami o intensywnej, błękitnej barwie, osadzone na niewielkiej matrycy skalnej. Kontrast barwy minerału z podłożem znacząco podnosi jego atrakcyjność. Ze względu na rzadkość, nawet niewielkie mikroskupienia są poszukiwane. Wartość okazu wzrasta, jeśli towarzyszą mu inne rzadkie arseniany. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane okazy pochodzą z lokalizacji typowej – czeskiego Jáchymova. Materiał z tego historycznego złoża jest uważany za klasyczny i stanowi wzorzec dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Należy czyścić go wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka lub delikatnego strumienia sprężonego powietrza do usuwania kurzu. Minerał jest miękki i kruchy, a kontakt z wodą lub chemikaliami może prowadzić do jego uszkodzenia lub rozpuszczenia. ## Czego unikać Jako arsenian, ondrušit jest toksyczny. Należy unikać wdychania pyłu i bezwzględnie myć ręce po każdym kontakcie z okazem. Nie należy go podgrzewać, ponieważ może tracić wodę krystalizacyjną i ulec trwałym zmianom. Należy chronić go przed wilgocią, skrajnymi temperaturami i chemikaliami. ## Przechowywanie Okazy ondrušitu najlepiej przechowywać w zamkniętych, stabilnych pojemnikach (pudełkach typu „micromount”), które chronią je przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i nagłymi zmianami wilgotności. Przechowywać poza zasięgiem dzieci i zwierząt.

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej