Oligoclase
Wzór chemiczny: Na<sub>0.9-0.7</sub>Ca<sub>0.1-0.3</sub>Al<sub>1.1-1.3</sub>Si<sub>2.9-2.7</sub>O<sub>8</sub>
Oligoklaz to pospolity minerał z grupy plagioklazów, ceniony w jubilerstwie za odmianę zwaną kamieniem słonecznym, wykazującą efekt awenturyzacji.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 6-6.5
- Połysk
- Vitreous, pearly on cleavages
- Rysa
- White
- Gęstość
- 2.63-2.66
- Łupliwość
- Perfect on {001}, good on {010}
- Przełam
- Uneven to conchoidal
- Przezroczystość
- Transparent to translucent
- Układ krystaliczny
- Triclinic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną oligoklazu, jak i innych plagioklazów, jest występowanie na powierzchniach łupliwości delikatnych, równoległych prążków (bliźniakowanie wielokrotne). Są one najlepiej widoczne pod lupą przy odpowiednim oświetleniu. Rozpoznanie ułatwia też jego twardość (rysuje szkło), szklisty połysk oraz występowanie w typowych skałach magmowych i metamorficznych. ## Odróżnianie od podobnych Oligoklaz jest makroskopowo niemal niemożliwy do odróżnienia od innych plagioklazów (jak albit czy andezyn) bez specjalistycznych badań (np. pomiaru kąta optycznego). Od skaleni potasowych (np. ortoklazu) można go odróżnić po obecności wspomnianych prążków na płaszczyznach łupliwości, których ortoklaz zazwyczaj nie posiada. Kamień słoneczny można pomylić ze szkłem awenturynowym (syntetycznym), które ma jednak bardziej jednorodne i intensywne iskrzenie. ## Formy kryształów Oligoklaz rzadko tworzy dobrze wykształcone, wolnostojące kryształy. Najczęściej występuje jako ziarniste lub spągowe skupienia w masie skalnej. Gdy kryształy się pojawiają, mają zazwyczaj pokrój tabliczkowy, rzadziej słupkowy, i często są zbliźniaczone.
Środowisko występowania
## Geneza Oligoklaz jest typowym minerałem skał magmowych o składzie od kwaśnego do pośredniego. Krystalizuje z magmy w szerokim zakresie temperatur i ciśnień. Jest podstawowym składnikiem granitów, granodiorytów, syenitów, monzonitów i andezytów. Powstaje również w wyniku metamorfizmu regionalnego średniego stopnia, tworząc gnejsy i amfibolity. Może także występować w żyłach pegmatytowych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z kwarcem, skaleniami potasowymi (ortoklaz, mikroklin), biotytem, muskowitem, hornblendą i innymi amfibolami. W skałach metamorficznych towarzyszą mu często granaty, staurolit czy kyanit. ## Lokalizacje Jako minerał pospolity, oligoklaz występuje na całym świecie. Znaczące złoża kamienia słonecznego znajdują się w Norwegii (Tvedestrand), USA (Oregon, gdzie jest oficjalnym kamieniem stanu), Indiach, Kanadzie, Rosji i Tanzanii. Przezroczyste, nadające się do fasetowania kryształy pochodzą m.in. z Kanady (Quebec) i USA (Karolina Północna).
Rzadkość
Pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najwyżej cenione przez kolekcjonerów są okazy odmiany kamień słoneczny. O ich wartości decyduje intensywność i barwa zjawiska awenturyzacji (najbardziej pożądane są refleksy czerwone i zielone), a także przezroczystość i barwa samego kryształu. W przypadku odmian nieawenturynowych, poszukiwane są dobrze wykształcone, przezroczyste kryształy o dużych rozmiarach, co jest rzadkością. Atrakcyjne są również okazy z wyraźną iryzacją (perysteryty). ## Popularne stanowiska Najsłynniejsze okazy kamienia słonecznego pochodzą z Oregonu w USA, które wyróżniają się obecnością mikroskopijnych inkluzji miedzi, dających unikalny efekt optyczny. Klasyczne, norweskie kamienie słoneczne z Tvedestrand z wrostkami hematytu również są bardzo cenione. Dla kolekcjonerów kryształów, ważne są lokalizacje w Kanadzie (okolice Hawk Mine, Bancroft) i USA (Bakersville, Karolina Północna).
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy oligoklazu należy czyścić delikatnie, używając miękkiej szczoteczki i letniej wody, ewentualnie z dodatkiem łagodnego mydła. Po umyciu należy je dokładnie spłukać czystą wodą i pozostawić do wyschnięcia lub osuszyć miękką szmatką. Należy unikać myjek ultradźwiękowych i parowych, które mogą uszkodzić kamień, szczególnie jeśli zawiera wewnętrzne spękania. ## Czego unikać Oligoklaz jest wrażliwy na gwałtowne zmiany temperatury, które mogą powodować pęknięcia. Należy chronić go przed kontaktem z silnymi kwasami i zasadami, w tym kwasem fluorowodorowym, który trawi krzemiany. Unikać uderzeń i zarysowań przez twardsze materiały. ## Przechowywanie Okazy kolekcjonerskie najlepiej przechowywać w osobnych pudełkach lub woreczkach, aby uniknąć zarysowań od innych minerałów. Biżuterię z oligoklazem warto trzymać w wyściełanej szkatułce. Należy unikać długotrwałej ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne, chociaż nie jest to minerał szczególnie na nie wrażliwy.