O'danielite
Wzór chemiczny: Na☐Zn<sup>2+</sup>Zn<sup>2+</sup><sub>2</sub>(As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)[As<sup>5+</sup>O<sub>3</sub>(OH)]<sub>2</sub>
O'danielit to niezwykle rzadki arsenian sodu i cynku, tworzący fioletowe, tabliczkowe kryształy, znany wyłącznie z kopalni Tsumeb w Namibii.
Opis
## Charakterystyka O'danielit jest rzadkim minerałem z grupy arsenianów, chemicznie klasyfikowanym jako arsenian sodu i cynku. Tworzy niewielkie, cienkie, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, które rzadko przekraczają 1 mm długości. Kryształy te często występują w postaci promienistych lub subparallelnych agregatów, tworząc niewielkie skupienia na powierzchni skały macierzystej. Charakterystyczną cechą minerału jest jego intensywna, fioletowa lub purpurowa barwa. ## Właściwości fizyczne Minerał charakteryzuje się szklistym połyskiem. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi około 4.45 g/cm³. Twardość nie została określona ze względu na niewielkie rozmiary i rzadkość kryształów. ## Barwy i odmiany O'danielit występuje w jednolitym zakresie barw od fioletowej do purpurowej. Nie są znane jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1981 roku przez Paula Kellera, Heinza Hessa i Pete'a J. Dunna. Jego nazwa upamiętnia Herberta O'Daniela (1903-1977), niemieckiego mineraloga i krystalografa z Uniwersytetu we Frankfurcie nad Menem, w uznaniu jego wkładu w mineralogię. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, o'danielit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym nabytkiem w zaawansowanych kolekcjach systematycznych i specjalistycznych.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszymi cechami pozwalającymi na identyfikację o'danielitu są jego intensywna fioletowa barwa, cienkie, tabliczkowe kryształy tworzące niewielkie agregaty oraz jego unikalne miejsce występowania. Połysk szklisty i jasnofioletowa rysa również są pomocne. Ostateczne potwierdzenie wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, takich jak analiza składu chemicznego (EDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych O'danielit może być mylony z innymi fioletowymi arsenianami z Tsumeb, takimi jak prosperyt. Prosperyt tworzy jednak kryształy o innym pokroju (zazwyczaj pryzmatycznym) i krystalizuje w układzie jednoskośnym lub trójskośnym, zależnie od polimorfu. Wizualne odróżnienie tych minerałów bywa trudne i często wymaga analizy laboratoryjnej. ## Formy kryształów Kryształy o'danielitu są cienkie, tabliczkowe, wydłużone i spłaszczone. Zwykle występują w postaci niewielkich, rozchodzących się promienisto lub ułożonych niemal równolegle grup i agregatów na powierzchni skały macierzystej.
Środowisko geologiczne
## Geneza O'danielit jest minerałem wtórnym, który powstał w strefie utleniania złoża polimetalicznego w Tsumeb. Krystalizował w pustkach i szczelinach silnie skorodowanej rudy siarczkowej, osadzonej w skałach dolomitowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych rzadkich arsenianów wtórnych, przede wszystkim prosperytu, gaititu, köttigitu i tsumcoitu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania o'danielitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Tsumeb w regionie Oshikoto w Namibii. Kopalnia ta jest obecnie zamknięta, co czyni pozyskanie nowych okazów niemożliwym.
Rzadkość
Ekstremalnie rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska okazów o'danielitu zależy od kilku czynników. Najwyżej cenione są okazy z wyraźnie wykształconymi, ostrymi kryształami o intensywnej, fioletowej barwie. Ważna jest również wielkość agregatów i bogactwo minerału na matrycy skalnej. Okazy z dobrze zdefiniowanymi kryształami, kontrastujące z jasną skałą macierzystą i współwystępujące z innymi rzadkimi minerałami z Tsumeb, osiągają najwyższą wartość. ## Popularne stanowiska Ponieważ kopalnia Tsumeb w Namibii jest jedynym znanym źródłem o'danielitu, wszystkie okazy pochodzą z tej jednej, historycznej lokalizacji. Okazy z Tsumeb są klasykami i należą do najbardziej pożądanych przez kolekcjonerów minerałów na świecie.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy o'danielitu należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na jego prawdopodobną wrażliwość chemiczną, należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami czyszczącymi. Kryształy są bardzo małe i kruche, co wymaga maksymalnej ostrożności. ## Czego unikać Jako arsenian, minerał jest toksyczny. Należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie z okazem. Nie wolno go podgrzewać ani wystawiać na działanie kwasów i innych chemikaliów. Należy chronić go przed długotrwałą ekspozycją na bezpośrednie światło słoneczne, które może spowodować blaknięcie koloru. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, oznaczonych pojemnikach (np. typu micromount), aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i przypadkowym kontaktem. Najlepsze jest stabilne środowisko o kontrolowanej, niskiej wilgotności.