Nosean

Wzór chemiczny: Na₈(Si₆Al₆)O₂₄(S₆+O₄)·H₂O

Krzemian z grupy skaleniowców, tworzący najczęściej małe, sześcioboczne kryształy o szarej lub niebieskawej barwie.

## Charakterystyka Nozean to minerał z grupy skaleniowców, należący do grupy sodalitu. Jest krzemianem sodu i glinu z dodatkowymi anionami siarczanowymi. Rzadko tworzy dobrze wykształcone, widoczne gołym okiem kryształy, które zwykle przyjmują formę dwunastościanów rombowych lub sześcianów, często o zaokrąglonych krawędziach. Najczęściej występuje w postaci bezładnych ziaren lub zaokrąglonych wrostków w skale macierzystej, którą są ubogie w krzemionkę wulkaniczne skały alkaliczne, takie jak fonolity. ## Właściwości fizyczne Nozean charakteryzuje się twardością wynoszącą 5.5 do 6 w skali Mohsa. Ma szklisty, czasem nieco tłusty połysk na powierzchniach przełamu. Jest minerałem stosunkowo lekkim, o gęstości około 2.2-2.4 g/cm³. Jest kruchy, a jego przełam jest nierówny do muszlowego. Zazwyczaj jest przeświecający, rzadziej przezroczysty lub niemal nieprzezroczysty. ## Barwy i odmiany Typowe barwy nozeanu to odcienie szarości, niebieskiego i zielonkawego. Może być również biały, żółtawy, brązowy lub bezbarwny. Nie wyróżnia się odrębnych odmian handlowych ani gemmologicznych, a jego wartość jest głównie naukowa i kolekcjonerska. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1815 roku przez Martina Heinricha Klaprotha, honoruje niemieckiego mineraloga Karla Wilhelma Nose (1753–1835), który jako pierwszy badał ten minerał w skałach wulkanicznych Nadrenii w Niemczech. Miejscem typowym jest Maria Laach w górach Eifel. ## Zastosowania Nozean nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Jego zastosowanie ogranicza się do obiektów zainteresowania naukowego oraz jako minerał kolekcjonerski, szczególnie w postaci dobrze wykształconych mikrokryształów w skale macierzystej.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5.5-6
Połysk: Vitreous to greasy
Rysa: White
Gęstość: 2.22-2.40
Łupliwość: Indistinct on {110}
Przełam: Uneven to conchoidal
Przezroczystość: Transparent to translucent
Układ krystaliczny: Cubic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Nozean najczęściej rozpoznaje się po jego występowaniu w specyficznym środowisku geologicznym - alkalicznych skałach wulkanicznych, takich jak fonolity. W postaci ziaren jest trudny do identyfikacji bez specjalistycznych badań. Charakterystyczną cechą jest reakcja z kwasem solnym, w którym się żeluje. Pod światłem ultrafioletowym może wykazywać czerwonopomarańczową lub różową fluorescencję. ## Odróżnianie od podobnych Nozean jest bardzo trudny do odróżnienia od innych minerałów z grupy sodalitu (sodalitu, haüynu, lazurytu) na podstawie cech wizualnych. Haüyn jest zazwyczaj bardziej intensywnie niebieski. Sodalit również bywa niebieski, ale ma nieco inny skład chemiczny. Pewne rozróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak analiza chemiczna (EDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Kryształy nozeanu, choć rzadkie, mają pokrój regularny. Najczęściej są to dwunastościany rombowe, czasami sześciany, często ze zmodyfikowanymi i zaokrąglonymi ścianami. Zwykle występuje jako rozproszone, zaokrąglone ziarna w skale.

Środowisko występowania

## Geneza Nozean jest minerałem magmowym, krystalizującym z lawy i magmy bogatej w sód i inne pierwiastki alkaliczne, a jednocześnie ubogiej w krzemionkę. Powstaje w późnych etapach krystalizacji w skałach wulkanicznych i subwulkanicznych, takich jak fonolity i nefelinity. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi skaleniowcami, takimi jak leucyt, nefelin, sodalit i haüyn. Towarzyszą mu również sanidyn, egiryn, eudialit oraz różne minerały z grupy amfiboli i piroksenów. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje nozeanu znajdują się w kompleksie wulkanicznym Eifel w Niemczech (szczególnie w rejonie jeziora Laacher See). Występuje także w masywie Mont-Dore i Cantal we Francji, na wulkanie Vesuvius we Włoszech, na Wyspach Kanaryjskich (Hiszpania), w kompleksie Ilimaussaq na Grenlandii, a także w Kolorado i Arkansas w USA.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrokrawędzistymi kryształami o intensywnej, niebieskawej barwie, osadzonymi na kontrastującym matriksie skalnym. Ze względu na rzadkość dużych kryształów, nawet niewielkie, ale dobrze uformowane okazy są pożądane. Atrakcyjność podnosi obecność rzadkich minerałów towarzyszących. ## Popularne stanowiska Okazy uważane za najlepsze na świecie pochodzą z kamieniołomów w rejonie wulkanicznym Eifel w Niemczech, zwłaszcza z okolic Mendig i Maria Laach. Są to klasyczne lokalizacje, z których pochodzą okazy wzorcowe dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy nozeanu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć wilgotnej szmatki, jednak należy unikać długotrwałego kontaktu z wodą. Nie zaleca się stosowania myjek ultradźwiękowych ani parowych. ## Czego unikać Nozean jest wrażliwy na działanie kwasów, które powodują jego rozkład z wydzieleniem siarkowodoru (zapach zgniłych jaj) i pozostawieniem żelu krzemionkowego. Należy chronić go przed kontaktem z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Unikać gwałtownych zmian temperatury i silnych uderzeń. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w suchym miejscu, z dala od bezpośredniego światła słonecznego, które jednak nie powoduje w jego przypadku płowienia. Najlepiej trzymać go w osobnych pudełkach lub na podstawkach, aby uniknąć zarysowania przez twardsze minerały.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej