Norsethite

Wzór chemiczny: BaMg(CO<sub>3</sub>)<sub>2</sub>

Rzadki węglan baru i magnezu z grupy dolomitu, tworzący charakterystyczne, szkliste kryształy romboedryczne.

## Charakterystyka Norsethit to rzadki minerał z grupy dolomitu, będący podwójnym węglanem baru i magnezu. Najczęściej tworzy dobrze wykształcone, połyskliwe kryształy o formie romboedrów, których ściany bywają niekiedy zakrzywione lub schodkowo narosłe. Występuje również w formie skupień ziarnistych i masywnych. Jest minerałem cenionym przez kolekcjonerów ze względu na swoją rzadkość i klasyczną formę krystaliczną. ## Właściwości fizyczne Norsethit charakteryzuje się twardością 3.5 w skali Mohsa, co czyni go minerałem stosunkowo miękkim. Ma szklisty połysk i jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość jest stosunkowo wysoka jak na węglan i wynosi około 3.84 g/cm³, co jest cechą diagnostyczną związaną z obecnością ciężkiego baru w strukturze. Posiada doskonałą, trójkierunkową łupliwość romboedryczną. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest najczęściej bezbarwny lub biały. Bywa również zabarwiony na odcienie szarości, bladożółte lub brązowawe, zwykle z powodu domieszek lub inkluzji. Nie wyróżnia się jego handlowych ani barwnych odmian. ## Historia i nazwa Norsethit został opisany po raz pierwszy w 1959 roku przez zespół mineralogów (M. E. Mrose, E. C. T. Chao, J. J. Fahey, C. L. Christ). Jego nazwa honoruje Keitha Norsetha, geologa, który odkrył ten minerał w kopalni Westvaco w hrabstwie Sweetwater w stanie Wyoming, USA. Stanowisko to, zlokalizowane w obrębie Formacji Green River, pozostaje typowym dla tego minerału. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie nagromadzenia, norsethit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
3.83 - 3.84
Łupliwość
Perfect on {1011}
Przełam
Conchoidal to uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną norsethitu jest jego wysoka gęstość (ok. 3.84 g/cm³), nietypowa dla większości węglanów o szklistym połysku. Doskonała łupliwość romboedryczna, stosunkowo niska twardość (3.5) oraz forma kryształów są również pomocne w identyfikacji. Reaguje z kwasem solnym, lecz wolniej niż kalcyt. ## Odróżnianie od podobnych Norsethit można pomylić z innymi węglanami, takimi jak kalcyt, dolomit czy ankeryt. Odróżnia go od nich znacznie wyższa gęstość. Od kalcytu różni się wolniejszą reakcją z kwasem. Od barytokalcytu (BaCa(CO₃)₂) i witerytu (BaCO₃) bywa trudny do odróżnienia bez zaawansowanych badań (XRD, EDS), jednak forma kryształów i środowisko występowania (asocjacje mineralne) są często wystarczającą wskazówką. ## Formy kryształów Norsethit krystalizuje w układzie trygonalnym, tworząc kryształy o pokroju romboedrycznym. Często są to proste romboedry, ale spotyka się również formy złożone, z zakrzywionymi lub schodkowymi ścianami. Występuje także w postaci skupień ziarnistych.

Środowisko występowania

## Geneza Norsethit jest minerałem pochodzenia osadowego, powstającym w warunkach silnie zasadowych i zasolonych jezior ewaporacyjnych. Jest to minerał autogeniczny, krystalizujący bezpośrednio z wód bogatych w jony baru, magnezu i węglanowe. Klasycznym środowiskiem jego powstawania są łupki ilaste i mułowce formacji Green River w USA. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami ewaporacyjnymi, charakterystycznymi dla jego typowej lokalizacji. Należą do nich między innymi shortyt, eitelit, loughlinit, searlesyt, pirssonit, a także bardziej pospolite minerały jak dolomit, kalcyt i trona. ## Lokalizacje Najważniejszym i najbardziej znanym na świecie miejscem występowania norsethitu jest Formacja Green River w hrabstwie Sweetwater, w stanie Wyoming (USA), a zwłaszcza rejon kopalni Westvaco. Okazy z tej lokalizacji są wzorcem dla gatunku. Inne, znacznie rzadsze wystąpienia odnotowano m.in. w skałach alkalicznych na Półwyspie Kolskim w Rosji.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy norsethitu to te, które składają się z ostrych, dobrze wykształconych, przezroczystych i bezbarwnych kryształów o silnym połysku. Duże znaczenie ma wielkość kryształów oraz brak uszkodzeń mechanicznych, zwłaszcza wzdłuż płaszczyzn łupliwości. Atrakcyjność okazu podnosi również estetyczne umiejscowienie na matrycy skalnej lub współwystępowanie z innymi rzadkimi minerałami, takimi jak shortyt czy eitelit. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z klasycznej lokalizacji w Formacji Green River w Wyoming, USA. Stanowisko to dostarczyło najlepszych na świecie kryształów tego minerału i jest uważane za jedyne źródło okazów o znaczeniu komercyjnym.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy norsethitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Można przemywać go wodą destylowaną, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Nie zaleca się stosowania myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić okaz wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Czego unikać Jako węglan, norsethit jest wrażliwy na działanie kwasów, nawet słabych - powodują one jego gwałtowne rozpuszczanie. Należy chronić go przed kontaktem z chemikaliami domowymi. Jest minerałem miękkim, podatnym na zarysowania przez twardsze minerały (np. kwarc), dlatego wymaga ostrożnego obchodzenia się. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby uniknąć zarysowań i uderzeń. Nie wymaga specjalnych warunków pod względem wilgotności czy oświetlenia, ale należy unikać ekspozycji na bezpośrednie działanie promieni słonecznych, które z czasem może wpłynąć na niektóre okazy.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej