Normandite

Wzór chemiczny: Na<sub>2</sub>Ca<sub>2</sub>(Mn<sup>2+</sup>,Fe<sup>2+</sup>)<sub>2</sub>(Ti<sup>4+</sup>,Nb<sup>5+</sup>,Zr<sup>4+</sup>)<sub>2</sub>(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)<sub>2</sub>O<sub>2</sub>F<sub>2</sub>

Normandyt to rzadki sorokrzemian z grupy wöhlerytu, tworzący charakterystyczne, promieniste agregaty brązowych, pryzmatycznych kryształów.

## Charakterystyka Normandyt jest złożonym krzemianem sodu, wapnia, manganu i tytanu, należącym do grupy wöhlerytu. Tworzy wydłużone, pryzmatyczne kryształy, które bardzo często układają się w wachlarzowate lub promieniste agregaty, przypominające rozetę lub jeża. Okazy mają zazwyczaj barwę od pomarańczowobrązowej, przez czerwonobrązową, aż po niemal czarną. Połysk jest szklisty, na niektórych powierzchniach przechodzący w żywiczny. ## Właściwości fizyczne Twardość normandytu w skali Mohsa wynosi 5 do 6, co czyni go minerałem stosunkowo odpornym na zarysowania. Jego gęstość waha się od 3,45 do 3,55 g/cm³, jest więc zauważalnie cięższy od większości popularnych krzemianów. Wykazuje dobrą, jednokierunkową łupliwość. Jest przeświecający, a w cienkich odłamkach bywa przezroczysty. ## Barwy i odmiany Dominującą paletą barw jest brąz w różnych odcieniach: od jasnego, pomarańczowego brązu, przez czerwonawy, po bardzo ciemny, niemal czarny. Zmienność barwy zależy od proporcji żelaza i manganu w składzie chemicznym. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został oficjalnie opisany w 1990 roku przez Guya Normanda. Jego nazwa honoruje Charlesa Normanda (ur. 1963), kanadyjskiego kolekcjonera i specjalistę od minerałów z Mont Saint-Hilaire, który znalazł pierwsze okazy tego minerału. Miejscem typowym jest słynny kamieniołom Poudrette w Mont Saint-Hilaire, w Quebecu, w Kanadzie. ## Zastosowania Normandyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest ceniony wyłącznie jako minerał kolekcjonerski i obiekt badań naukowych ze względu na swoją rzadkość, atrakcyjne formy i złożony skład chemiczny.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-6
Połysk
Vitreous to Resinous
Rysa
Pale yellow
Gęstość
3.45-3.55
Łupliwość
Good on {010}
Przełam
Conchoidal to uneven
Przezroczystość
Translucent to Transparent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną normandytu jest jego forma występowania - pryzmatyczne kryształy zebrane w promieniste, wachlarzowate lub kuliste agregaty. Charakterystyczna jest również jego brązowa barwa, szklisty połysk oraz środowisko występowania w pegmatytach sjenitów nefelinowych. ## Odróżnianie od podobnych Normandyt bywa mylony z innymi brązowymi krzemianami występującymi w tym samym środowisku. Od lorenzenitu odróżnia go zazwyczaj krótszy, bardziej pryzmatyczny pokrój kryształów (lorenzenit tworzy bardziej igiełkowe lub listewkowe kryształy). Od astrofillitu różni się pokrojem (astrofillit jest tabliczkowy, blaszkowy) i doskonałą łupliwością. Ostateczne odróżnienie od innych członków grupy wöhlerytu często wymaga zaawansowanych analiz chemicznych. ## Formy kryształów Kryształy są pryzmatyczne, o przekroju zbliżonym do kwadratu lub prostokąta, często zakończone płaskimi ścianami. Niemal zawsze występują w formie agregatów: promienistych, wachlarzowatych, sferulitycznych (kulistych) lub tworzą bezładne skupienia splątanych kryształów.

Środowisko występowania

## Geneza Normandyt jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w późnych stadiach z wysoko zalkalicznych, bogatych w pierwiastki rzadkie stopów. Powstaje w pegmatytach i miarolitycznych kawernach w obrębie sjenitów nefelinowych i ich pegmatytów. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z wieloma innymi rzadkimi minerałami typowymi dla środowisk alkalicznych. W lokalizacji typowej (Mont Saint-Hilaire) są to między innymi egiryn, albit, mikroklin, nefelin, kataforeit, eudialit, sérandyt i lorenzenit. ## Lokalizacje Najważniejszym i najbardziej znanym na świecie miejscem występowania normandytu, skąd pochodzą najlepsze okazy, jest kompleks Mont Saint-Hilaire w Quebecu, w Kanadzie. Znany jest również z masywów alkalicznych Chibin i Łowoziera na Półwyspie Kolskim w Rosji oraz z okolic Langesundsfjorden w Norwegii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi kryształami tworzącymi estetyczne, promieniste agregaty. Szczególnie pożądane są "jeżyki" lub "słoneczka" normandytu osadzone na kontrastującym podłożu, na przykład na białym albicie lub nefelinie. Intensywna, czerwonobrązowa barwa i pewien stopień przezroczystości podnoszą wartość okazu. Wielkość agregatów rzadko przekracza kilka centymetrów. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najlepsze i najbardziej poszukiwane okazy normandytu pochodzą z kamieniołomu Poudrette w Mont Saint-Hilaire w Kanadzie. Stanowią one światowy standard dla tego minerału. Okazy z innych lokalizacji są znacznie rzadsze na rynku kolekcjonerskim i zazwyczaj mają mniejszą wartość estetyczną.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy normandytu należy czyścić delikatnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Można stosować krótką kąpiel w wodzie z łagodnym detergentem, a następnie dokładne płukanie. Ze względu na łupliwość należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pękanie kryształów wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury. Mimo stosunkowo dużej twardości, kruche kryształy mogą ulec uszkodzeniu mechanicznemu przy nieostrożnym obchodzeniu się. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, zamykanych pudełkach lub klaserach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Delikatne, igiełkowe agregaty są szczególnie podatne na ukruszenie, dlatego warto unikać ich kontaktu z innymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej