Nordite-(La)
Wzór chemiczny: Na<sub>3</sub>Sr<sup>2+</sup>La<sup>3+</sup>Zn<sup>2+</sup>Si<sub>6</sub>O<sub>17</sub>
Rzadki krzemian sodu, strontu, lantanu i cynku, znajdowany w postaci brązowych, pryzmatycznych kryształów w pegmatytach alkalicznych.
Opis
## Charakterystyka Nordyt-(La) to rzadki minerał z grupy nordytu, należący do gromady krzemianów. Tworzy wydłużone, pryzmatyczne kryształy, często o przekroju prostokątnym. Zazwyczaj występuje w formie wrośniętych w skałę ziarn lub niewielkich, igiełkowych skupień, rzadziej jako dobrze wykształcone, pojedyncze kryształy. Jego wygląd jest zazwyczaj niepozorny, a okazy mają wartość głównie naukową i kolekcjonerską. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 5-5,5 w skali Mohsa. Ma połysk szklisty, na powierzchniach przełamu bywa też żywiczny. Jest kruchy, a jego gęstość wynosi około 3,6-3,7 g/cm³. Jest minerałem przeświecającym, a w grubszych fragmentach nieprzezroczystym. ## Barwy i odmiany Nordyt-(La) przybiera barwy od żółtobrązowej, przez czerwonobrązową, do niemal czarnej. Zmiana barwy zależy od niewielkich domieszek innych pierwiastków. Nazwa Nordyt-(La) wskazuje na lantan jako dominujący pierwiastek ziem rzadkich w jego strukturze, co odróżnia go od innych minerałów z tej grupy, np. nordytu-(Ce). ## Historia i nazwa Nazwa "nordyt" pochodzi od miejsca pierwotnego odkrycia minerału z tej grupy na Półwyspie Kolskim w Rosji (słowo "nord" oznacza "północ"). Przyrostek "-(La)" został dodany zgodnie z zasadami nazewnictwa minerałów w celu wskazania lantanu jako dominującego pierwiastka ziem rzadkich w tym konkretnym minerale. Został on formalnie opisany jako odrębny gatunek mineralny w 1982 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, nordyt-(La) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym nabytkiem dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów rzadkich minerałów.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechami pomocnymi w identyfikacji nordytu-(La) są jego pryzmatyczny pokrój kryształów, brązowa barwa, szklisty połysk oraz twardość. Kluczowe znaczenie ma jednak środowisko występowania - pegmatyty nefelinowo-syenitowe - oraz minerały towarzyszące. ## Odróżnianie od podobnych Nordyt-(La) może być mylony z innymi brązowymi krzemianami występującymi w tym samym środowisku, takimi jak lamprofyllit (który ma inny pokrój i doskonałą łupliwość w jednym kierunku), egiryn czy niektóre odmiany eudialitu. Pewne rozróżnienie najczęściej wymaga zaawansowanych badań, w tym analizy chemicznej (EDS). ## Formy kryształów Kryształy nordytu-(La) są pryzmatyczne, często wydłużone wzdłuż jednej osi. Występują jako pojedyncze, wrośnięte w skałę kryształy, a także w postaci promienistych lub splątanych agregatów.
Środowisko geologiczne
## Geneza Nordyt-(La) jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w późnych stadiach z resztkowych, bogatych w pierwiastki rzadkie i alkalia roztworów w obrębie pegmatytów nefelinowo-syenitowych (tzw. pegmatytów agpaitowych). ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami typowymi dla pegmatytów alkalicznych, takimi jak eudialit, lorenzenit, lamprofyllit, rinkit, a także z bardziej pospolitymi minerałami skałotwórczymi: nefelinem, mikroklinem i egirynem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne miejsca występowania nordytu-(La) to alkaliczne masywy Półwyspu Kolskiego w Rosji, przede wszystkim Masyw Łowoziero (góra Alluaiw, Karnasurt) oraz, w mniejszym stopniu, Masyw Chibiński.
Rzadkość
Bardzo rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami o intensywnej, brązowej barwie. Duże znaczenie ma wielkość kryształów - te przekraczające centymetr długości są już rzadkością. Wysoko oceniane są również estetyczne kompozycje nordytu-(La) z innymi rzadkimi minerałami, np. z różowym eudialitem czy czarnym egirynem. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane okazy pochodzą z Masywu Łowoziero na Półwyspie Kolskim w Rosji. Jest to lokalizacja typowa dla tego minerału, skąd pochodzą najlepsze znane kryształy.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy nordytu-(La) należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można przemyć go wodą destylowaną, a następnie dokładnie osuszyć. Należy unikać silnego tarcia. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Nie należy poddawać go czyszczeniu w myjkach ultradźwiękowych ani narażać na gwałtowne zmiany temperatury, które mogłyby spowodować pęknięcia. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych pudełkach lub gablotach kolekcjonerskich, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Nie wymaga specjalnych warunków dotyczących wilgotności czy oświetlenia, ale należy unikać długotrwałej ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne.