Nordenskiöldine

Wzór chemiczny: CaSn<sup>4+</sup>(BO<sub>3</sub>)<sub>2</sub>

Nordenskiöldyn to rzadki boran wapnia i cyny, tworzący niewielkie, tabliczkowe kryształy o szklistym połysku, ceniony przez kolekcjonerów minerałów rzadkich.

## Charakterystyka Nordenskiöldyn jest rzadkim minerałem z grupy boranów, chemicznie klasyfikowanym jako boran wapnia i cyny. Należy do grupy dolomitu i jest cynowym analogiem dolomitu i ankerutu. Zazwyczaj występuje w formie bardzo małych, romboedrycznych lub tabliczkowych kryształów, często zebranych w rozety lub drobnoziarniste skupienia. Kryształy rzadko przekraczają kilka milimetrów wielkości, a ich powierzchnie bywają lekko zaokrąglone. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 5,5-6 w skali Mohsa i stosunkowo dużą gęstością wynoszącą około 4,2 g/cm³. Ma szklisty połysk, a jego kryształy są zazwyczaj przezroczyste do przeświecających. Nie wykazuje fluorescencji w świetle ultrafioletowym. ## Barwy i odmiany Nordenskiöldyn jest najczęściej bezbarwny lub ma barwę bladożółtą do żółtozielonej. Czasami spotykane są okazy o odcieniach siarkowożółtych, miodowożółtych, a nawet brązowawych, co może być związane z obecnością domieszek. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1887 roku przez Waldemara Christofera Brøggera. Nazwa została mu nadana na cześć Adolfa Erika Nordenskiölda (1832-1901), fińsko-szwedzkiego mineraloga, geologa i odkrywcy, który jako pierwszy przepłynął Przejście Północno-Wschodnie. Okazy typowe pochodzą z wyspy Arøya w regionie Langesundsfjorden w Norwegii. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, nordenskiöldyn nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast poszukiwanym i cenionym minerałem kolekcjonerskim, zwłaszcza dobrze wykształcone kryształy z klasycznych lokalizacji.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5-6
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
4.17-4.23
Łupliwość
Doskonała na {1011}
Przełam
Muszlowy do nierównego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trigonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Nordenskiöldyn jest trudny do identyfikacji wizualnej bez specjalistycznego sprzętu, głównie z powodu małych rozmiarów kryształów. Kluczowe cechy to jego trygonalna, tabliczkowa forma kryształów, wysoka gęstość jak na minerał o niemetalicznym wyglądzie oraz występowanie w specyficznym środowisku geologicznym (pegmatyty nefelinowo-syenitowe, skarny). ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi bezbarwnymi lub żółtawymi minerałami z pegmatytów, takimi jak fenakit, herderit czy danburyt. Od fenakitu odróżnia go niższa twardość. Od herderitu i danburytu różni się formą kryształów i wyższą gęstością. Pewne rozróżnienie wymaga jednak zaawansowanych metod, takich jak analiza chemiczna (EDS) w celu potwierdzenia obecności cyny i boru. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj małe, o pokroju tabliczkowym, często spłaszczone zgodnie z podstawą romboedru. Występują jako pojedyncze kryształy, ale częściej tworzą wachlarzowate lub rozetowe agregaty, a także skupienia ziarniste.

Środowisko występowania

## Geneza Nordenskiöldyn jest minerałem pochodzenia magmowego i metamorficznego. Najczęściej tworzy się w granitowych i nefelinowo-syenitowych pegmatytach, gdzie krystalizuje w późnych stadiach ich formowania. Spotykany jest również w skarnach kontaktowych, powstałych na styku intruzji granitowych z węglanowymi skałami osadowymi, w strefach wzbogaconych w bor i cynę. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z wieloma innymi minerałami pegmatytów i skarnów. W pegmatytach syenitowych jego typowymi minerałami towarzyszącymi są albit, mikroklin, egiryn, nefelin, katapleit i fluoryt. W skarnach cynonośnych występuje razem z kasyterytem, wezuwianem, granatami (andradyt), danburytem, datolitem i aksynitem-(Fe). ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko nordenskiöldynu to rejon Langesundsfjorden w Norwegii, skąd pochodzą okazy typowe. Inne znane lokalizacje to Półwysep Kolski w Rosji (masyw Łowoziero i Chibiny), gdzie występuje w pegmatytach. Znajdowany jest również w skarnach w Pitkäranta w Karelii (Rosja), w kopalniach cyny w prefekturze Okayama w Japonii oraz w Franklin, New Jersey, USA.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi i przezroczystymi kryształami, najlepiej tworzącymi estetyczne rozety lub grupy na kontrastującej matrycy skalnej. Wysoko oceniane są kryształy o intensywnej, żółtej barwie. Ze względu na ogólnie małe rozmiary, okazy z kryształami przekraczającymi kilka milimetrów są uważane za wyjątkowe. ## Popularne stanowiska Klasyczne okazy, uważane za wzorcowe, pochodzą z pegmatytów w Langesundsfjorden w Norwegii. Atrakcyjne, choć zazwyczaj mikroskopijne, kryształy znajdowane są również w Rosji (Półwysep Kolski) oraz w Japonii. Okazy z Franklin w USA są również poszukiwane przez specjalistów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Nie zaleca się stosowania myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić delikatne kryształy. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami i innymi chemikaliami, które mogą reagować z boranami. Minerał jest stosunkowo twardy, ale kruchy, więc trzeba chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem. Nie jest wrażliwy na światło słoneczne. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy nordenskiöldynu, zwłaszcza te z dobrze wykształconymi kryształami, najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby zapobiec uszkodzeniom mechanicznym i kontaktowi z twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej