Norbergite

Wzór chemiczny: Mg<sub>3</sub>SiO<sub>4</sub>F<sub>2</sub>

Norbergit to krzemian magnezu z grupy humitu, tworzący najczęściej ziarniste skupienia lub słabo wykształcone kryształy o barwie od żółtej do pomarańczowej.

## Charakterystyka Norbergit jest minerałem należącym do grupy humitu, stosunkowo rzadko spotykanym w postaci dobrze wykształconych kryształów. Zazwyczaj występuje w formie wtopionych w skałę, zaokrąglonych ziaren lub ziarnistych agregatów. Wykształcone kryształy są najczęściej krótkosłupowe, tabliczkowe lub mają kształt zbliżony do dwupiramidy. Jego wygląd bywa niepozorny, a identyfikacja bez testów laboratoryjnych może być trudna. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 6-6.5 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo odpornym na zarysowania. Połysk jest szklisty do żywicznego. Jest minerałem kruchym, o nierównym lub muszlowym przełamie. Gęstość norbergitu wynosi około 3.15-3.18 g/cm³. ## Barwy i odmiany Norbergit najczęściej przybiera barwy w odcieniach żółci, od jasnożółtej, przez miodowożółtą, po pomarańczową i brązowawą. Rzadziej spotykane są okazy bezbarwne, białe, szare lub różowe. Nie wyróżnia się nazwanych odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Norbergit został po raz pierwszy opisany w 1926 roku przez Pera Johana Geijera. Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia - kopalni Östanmossa w gminie Norberg, w regionie Västmanland w Szwecji. Jest to tzw. lokalizacja typowa dla tego minerału. ## Zastosowania Norbergit nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Jego występowanie jest jednak interesujące z naukowego punktu widzenia jako wskaźnik warunków metamorfizmu kontaktowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach z grupy humitu.

Właściwości

Twardość Mohsa
6-6.5
Połysk
Szklisty do żywicznego
Rysa
Biała
Gęstość
3.15-3.18
Łupliwość
Słaba wg {001}
Przełam
Nierówny do muszlowego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Norbergit najczęściej identyfikuje się na podstawie jego charakterystycznej, żółtej lub pomarańczowej barwy, szklistego połysku oraz występowania w formie zaokrąglonych ziaren w marmurach lub skałach wapienno-krzemianowych. Twardość (6-6.5) pozwala odróżnić go od wielu bardziej miękkich minerałów. Często wykazuje żółtą lub pomarańczową fluorescencję w świetle ultrafioletowym (UV-SW). ## Odróżnianie od podobnych Norbergit jest trudny do odróżnienia od innych minerałów z grupy humitu (humitu, klinohumitu, chondrodytu) bez zaawansowanych badań (np. XRD). Chondrodyt i klinohumit mają zazwyczaj intensywniejsze, bardziej pomarańczowe lub brązowe barwy. Można go również pomylić z oliwinem, który jednak tworzy się w innych warunkach geologicznych (skały magmowe) i rzadko występuje w marmurach. Grossular (granat) bywa podobny, ale jest twardszy (ok. 7) i krystalizuje w układzie regularnym. ## Formy kryształów Kryształy norbergitu są rzadkie. Jeśli występują, przyjmują formę krótkich, grubych słupów, często o przekroju przypominającym ośmiokąt. Dominują jednak formy ziarniste, nieregularne, wtopione w skałę macierzystą (marmur).

Środowisko występowania

## Geneza Norbergit jest typowym minerałem metamorfizmu kontaktowego. Powstaje w strefach kontaktu intruzji magmowych (głównie granitoidowych) z bogatymi w magnez skałami węglanowymi, takimi jak dolomity i wapienie dolomityczne. Proces ten, zwany metasomatozą, wymaga wysokiej temperatury oraz obecności lotnych składników, zwłaszcza fluoru, który jest niezbędnym elementem w jego strukturze chemicznej. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla skał wapienno-krzemianowych (skarnów). Do jego najczęstszych towarzyszy należą kalcyt, dolomit, fluoryt, spinel, flogopit, diopsyd, tremolit oraz inne minerały z grupy humitu, takie jak chondrodyt i klinohumit. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska norbergitu znajdują się w Szwecji (Norberg i Värmland) oraz we Włoszech (kompleks wulkaniczny Somma-Wezuwiusz). Znaczące okazy pochodzą również z USA, zwłaszcza z Franklin i Sterling Hill w New Jersey, gdzie występują w słynnych złożach cynku. Inne znane lokalizacje to m.in. Tadżykistan (Pamir), Rosja (Pribajkale) i Szkocja (Loch Ness).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i przezroczystymi kryształami norbergitu, co jest dużą rzadkością. Wysoko oceniane są również okazy, gdzie intensywnie zabarwione (np. pomarańczowe) kryształy kontrastują z białą, marmurową matrycą. Ważna jest wielkość kryształów oraz brak uszkodzeń mechanicznych. Okazy wykazujące silną fluorescencję są dodatkowym atutem. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy pochodzą z lokalizacji typowej w Norberg w Szwecji oraz z kopalni Franklin w New Jersey, USA. Okazy z Franklin są szczególnie cenione za ich intensywną fluorescencję. Dobrej jakości kryształy znajdowane są również w Tadżykistanie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy norbergitu należy czyścić ostrożnie, używając miękkiej szczoteczki i wody destylowanej. Można stosować mydło o neutralnym pH, ale należy je dokładnie spłukać. Ze względu na możliwą obecność spękań, nie zaleca się używania myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Norbergit jest wrażliwy na działanie silnych kwasów, zwłaszcza kwasu siarkowego, w którym ulega rozkładowi. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Nie powinien być poddawany gwałtownym zmianom temperatury. ## Przechowywanie Okazy norbergitu, szczególnie te z dobrze wykształconymi kryształami, najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć obtłuczenia i zarysowania przez inne, twardsze minerały. Jest stabilny w warunkach domowych i nie wymaga specjalnej ochrony przed światłem czy wilgocią.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej