Nöggerathite-(Ce)

Wzór chemiczny: (Ce<sup>3+</sup>,Ca)<sub>2</sub>Zr<sup>4+</sup><sub>2</sub>(Nb<sup>5+</sup>,Ti<sup>4+</sup>)(Ti<sup>4+</sup>,Nb<sup>5+</sup>)<sub>2</sub>Fe<sup>2+</sup>O<sub>14</sub>

Nöggerathite-(Ce) to ekstremalnie rzadki, czarny minerał z grupy cyrkonolitu, tlenek zawierający cer, cyrkon i niob, znajdowany w skałach wulkanicznych.

## Charakterystyka Nöggerathite-(Ce) jest złożonym tlenkiem z grupy cyrkonolitu, zawierającym cer, wapń, cyrkon, niob, tytan i żelazo. Tworzy bardzo małe, najczęściej nieprzekraczające jednego milimetra, anhedralne (nieforemne) ziarna lub krótkie, pryzmatyczne kryształy. Jest minerałem nieprzezroczystym o czarnej barwie i submetalicznym połysku. Zazwyczaj występuje w formie wrostków w innych minerałach skałotwórczych. ## Właściwości fizyczne Twardość minerału w skali Mohsa wynosi około 6.5. Charakteryzuje się submetalicznym połyskiem i brunatnoczarną rysą. Jest minerałem kruchym, o muszlowym przełamie. Nie wykazuje łupliwości. Jego gęstość obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi 5.18 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest jednobarwny - występuje wyłącznie w kolorze czarnym. Nie są znane jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Johanna Jakoba Nöggeratha (1788–1877), niemieckiego mineraloga i geologa, profesora Uniwersytetu w Bonn. Przyrostek "-(Ce)" wskazuje na dominację ceru wśród pierwiastków ziem rzadkich w jego składzie chemicznym. Minerał został formalnie opisany i zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2002 roku jako redefinicja historycznej, niedokładnie scharakteryzowanej substancji o nazwie "nöggerathite". ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i występowanie w postaci mikroskopijnych kryształów, nöggerathite-(Ce) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i jest cenionym obiektem w wyspecjalizowanych kolekcjach mikrominerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
6.5
Połysk
Sub-Metallic
Rysa
Brownish-black
Gęstość
5.18
Łupliwość
None
Przełam
Conchoidal
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja nöggerathite-(Ce) na podstawie cech wizualnych jest praktycznie niemożliwa. Wymaga zaawansowanych technik analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS), w celu potwierdzenia jego złożonego składu chemicznego (obecności Ce, Zr, Nb, Ti, Fe). Wskazówkami mogą być: czarna barwa, submetaliczny połysk, wysoka twardość oraz specyficzne środowisko występowania. ## Odróżnianie od podobnych Nöggerathite-(Ce) można pomylić z innymi czarnymi, ciężkimi minerałami tlenkowymi występującymi w podobnych paragenezach, takimi jak ilmenit, magnetyt, pirochlor czy inne minerały z grupy cyrkonolitu. Pewne rozróżnienie możliwe jest wyłącznie na podstawie analizy chemicznej i krystalograficznej. ## Formy kryształów Kryształy są jednoskośne i tworzą krótkie, pryzmatyczne formy. Najczęściej jednak minerał ten występuje jako nieregularne, anhedralne ziarna wrośnięte w inne składniki skały.

Środowisko występowania

## Geneza Nöggerathite-(Ce) jest minerałem wysokotemperaturowym, powstającym w niedosyconych krzemionką, alkalicznych środowiskach magmowych. Jego typowe środowisko to ksenolity sjenitowe (fragmenty skał głębinowych) porwane i wyniesione na powierzchnię przez lawy wulkaniczne. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z sanidynem, klinopiroksenem, annitem (odmianą biotytu), magnetytem, a także z innymi rzadkimi minerałami, takimi jak baddeleit, w środowisku swojego powstawania. ## Lokalizacje Jedyną znaczącą i najlepiej udokumentowaną lokalizacją na świecie, będącą jednocześnie lokalizacją typową, jest kompleks wulkaniczny Bellerberg w górach Eifel (Nadrenia-Palatynat, Niemcy). Okazy pochodzą z tamtejszych kamieniołomów.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów nöggerathite-(Ce) ocenia się przede wszystkim na podstawie stopnia wykształcenia i wielkości kryształów. Najbardziej cenione są okazy z ostrymi, dobrze uformowanymi kryształami pryzmatycznymi, nawet jeśli mają one ułamki milimetra. Dużą wartość dodaje również obecność minerału na matriks skalnym w towarzystwie innych rzadkich minerałów asocjacyjnych. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów praktycznie jedynym źródłem pozyskania okazów są kamieniołomy w rejonie wulkanu Bellerberg w niemieckich górach Eifel. Jest to klasyczna lokalizacja dla wielu rzadkich mikrominerałów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej za pomocą miękkiego pędzelka na sucho w celu usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić delikatne kryształy lub ich zrosty z matriks. ## Czego unikać Minerał jest stosunkowo stabilny chemicznie, jednak należy unikać kontaktu z silnymi kwasami. Nie jest wrażliwy na światło słoneczne. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury, które mogą powodować naprężenia i pęknięcia, zwłaszcza w przypadku okazów na matriks skalnym. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Jest to najlepszy sposób na bezpieczną ekspozycję i przechowywanie tak małych i rzadkich minerałów.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej