Noelbensonite

Wzór chemiczny: BaMn³⁺₂Si₂O₇(OH)₂·H₂O

Noelbensonit to bardzo rzadki, brązowoczerwony minerał z grupy sorokrzemianów, występujący w postaci niewielkich, tabliczkowych kryształów.

## Charakterystyka Noelbensonit jest uwodnionym sorokrzemianem baru i manganu, należącym do grupy lawsonitu. Tworzy bardzo małe, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, rzadko przekraczające 1 mm długości. Najczęściej występuje w formie promienistych lub przypadkowo zorientowanych agregatów, a także jako pojedyncze kryształy rozproszone w skale macierzystej. Jego pokrój jest zazwyczaj tabliczkowy, spłaszczony zgodnie z jedną z osi krystalograficznych. ## Właściwości fizyczne Kryształy noelbensonitu wykazują szklisty połysk. Minerał ten jest kruchy. Ze względu na niewielki rozmiar kryształów, dokładne określenie wielu właściwości fizycznych jest utrudnione. ## Barwy i odmiany Noelbensonit ma charakterystyczną, intensywną barwę od brązowoczerwonej do czerwonobrązowej. Wykazuje silny pleochroizm, zmieniając odcień od czerwonobrązowego do żółtobrązowego w zależności od kierunku obserwacji w świetle spolaryzowanym. Nie wyróżniono jego odmian. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w kopalniach w pobliżu miast Oacoma i Big Creek w hrabstwie Fresno w Kalifornii (USA). Opisali go w 1991 roku J.T. Sullwold, D.F. Siems, P.J. Dunn i R.A. Ayuso. Nazwa "noelbensonit" honoruje profesora Williama Noela Bensona (1885–1957), nowozelandzkiego geologa i petrologa, za jego wkład w badanie skał metamorficznych zawierających mangan, w których występuje ten minerał.

Właściwości

Twardość Mohsa: 4
Barwa: Dark brown
Połysk: Earthy to brilliantly vitreous
Rysa: Yellow-brown
Gęstość: 0
Łupliwość: Good on {001}
Przełam: Irregular/Uneven
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Noelbensonit rozpoznaje się na podstawie jego unikalnej brązowoczerwonej barwy, tabliczkowego pokroju kryształów oraz występowania w charakterystycznym środowisku geologicznym - w żyłach przecinających zmetamorfizowane skały krzemionkowe (radiolarity). Silny pleochroizm jest kluczową cechą diagnostyczną w badaniach mikroskopowych. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi manganowymi krzemianami o podobnej barwie, takimi jak piemontyt. Odróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak analiza chemiczna (EDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD), ze względu na niewielkie rozmiary kryształów. ## Formy kryształów Kryształy są tabliczkowe, spłaszczone, często tworzą promieniste lub bezładne skupienia. Występują również jako pojedyncze, rozproszone blaszki w skale.

Środowisko występowania

## Geneza Noelbensonit jest minerałem hydrotermalnym niskich temperatur. Powstaje w żyłach i szczelinach przecinających zmetamorfizowane, bogate w mangan skały osadowe, takie jak radiolarity (rodzaj skały krzemionkowej). Jego powstanie wiąże się z metamorfizmem facji zeolitowej lub prehnitowo-pumpellyitowej. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z kwarcem, braunitem, kalcytem, rodochrozytem, piemontytem, bementytem, harmotomem i innymi minerałami manganu. ## Lokalizacje Jest to minerał ekstremalnie rzadki. Poza lokalizacją typową w Kalifornii (Oacoma Mine, Big Creek), jego występowanie potwierdzono jedynie w kilku miejscach na świecie, w tym w Woods Mine w Nowej Południowej Walii (Australia) oraz w kopalniach Sugashima i Shiozaki na półwyspie Shima w Japonii.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Ze względu na ogromną rzadkość, każdy potwierdzony okaz noelbensonitu jest cenny dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów. Najwyżej cenione są okazy, na których widoczne są dobrze wykształcone, choćby mikroskopijne, kryształy o intensywnej barwie, osadzone na kontrastującym tle skały macierzystej (np. na białym kwarcu). Wielkość agregatów i bogactwo występowania na matrycy są kluczowymi czynnikami wpływającymi na wartość. ## Popularne stanowiska Najbardziej znane okazy, choć wciąż mikroskopijnej wielkości, pochodzą z lokalizacji typowej w Kalifornii, USA. Okazy z Japonii również są sporadycznie dostępne na rynku specjalistycznym.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Z uwagi na ekstremalną rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, mechaniczne czyszczenie nie jest zalecane. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. ## Czego unikać Należy unikać wszelkich chemikaliów, kwasów, a także ultradźwięków. Minerał jest kruchy, więc należy chronić go przed uderzeniami i wibracjami. Przechowywać z dala od wilgoci. ## Przechowywanie Okazy noelbensonitu powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, najlepiej w zamkniętym, wyściełanym pudełku klaserowym, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i wilgocią.