Nitratine
Wzór chemiczny: NaN⁵⁺O₃
Nitratyna to naturalnie występujący azotan sodu, tworzący najczęściej masywne, ziarniste skupienia lub wykwity w suchych, pustynnych rejonach.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 1.5-2
- Barwa
- Colourless, white, lightly tinted by impurities (red-brown, grey, yellowish); colourless in transmitted light
- Połysk
- Vitreous
- Rysa
- White
- Gęstość
- 0
- Łupliwość
- On {1011} perfect; on <mi>{011_2}</mi> and {0001} reported as imperfect.
- Przełam
- Conchoidal
- Przezroczystość
- Transparent
- Układ krystaliczny
- Trigonal
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną nitratyny jest jej ekstremalna rozpuszczalność w wodzie oraz słony, chłodzący smak (test smakowy jest jednak odradzany ze względów bezpieczeństwa). Charakterystyczna jest również doskonała łupliwość romboedryczna, podobna do kalcytu, oraz niska twardość. Występuje w specyficznym środowisku - jako wykwity w suchych, pustynnych klimatach. ## Odróżnianie od podobnych Nitratynę można pomylić z **kalcytem** ze względu na podobną, doskonałą łupliwość romboedryczną. Kalcyt jest jednak znacznie twardszy (twardość 3) i gwałtownie reaguje z kwasem solnym, podczas gdy nitratyna nie reaguje. Można ją również pomylić z **halitem**, który również jest rozpuszczalny w wodzie i ma słony smak. Halit krystalizuje jednak w układzie regularnym i ma doskonałą łupliwość sześcienną (kostkową), a nie romboedryczną. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie i zazwyczaj mają postać romboedrów lub skalenoedrów, przypominając kryształy kalcytu. Najczęściej tworzy masywne, ziarniste lub zbite skupienia, a także skorupy, naloty i wykwity na powierzchni gleby lub skał.
Środowisko występowania
## Geneza Nitratyna jest minerałem pochodzenia ewaporatowego. Powstaje w wyniku odparowania wód bogatych w azotany w ekstremalnie suchych, pustynnych warunkach klimatycznych. Tworzy się jako produkt ewaporacji jezior typu playa lub w wyniku akumulacji substancji organicznych (np. guana) przemywanych przez wody opadowe i następnie odparowujących. Jest głównym składnikiem złóż saletry chilijskiej (caliche). ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi ewaporatami i minerałami typowymi dla suchych środowisk. Do najczęstszych minerałów towarzyszących należą halit, gips, anhydryt, mirabilit, epsomit, a także rzadsze azotany jak nitranit (nitrokalit) i darapskit oraz jodany, np. lautarit. ## Lokalizacje Największe i najważniejsze handlowo złoża na świecie znajdują się na pustyni Atakama w Chile, w regionach Tarapacá i Antofagasta. Znaczące wystąpienia odnotowano również w Peru i Boliwii. W Stanach Zjednoczonych występuje w hrabstwach Humboldt (Nevada) i San Bernardino (Kalifornia), a także w Nowym Meksyku. Znana jest również z Egiptu, Iranu i niektórych rejonów Azji Środkowej.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska nitratyny jest ograniczona ze względu na jej niestabilność i mało spektakularny wygląd. Najbardziej cenione są rzadko spotykane, dobrze wykształcone, przezroczyste kryształy o formie romboedru. Okazy z historycznych, znanych lokalizacji w Chile, zwłaszcza te wykazujące czystość i dobrą przezroczystość, mają większą wartość dla kolekcjonerów specjalizujących się w systematyce minerałów lub minerałach z określonych lokalizacji. ## Popularne stanowiska Niemal wszystkie najlepsze okazy kolekcjonerskie pochodzą z pustyni Atakama w Chile, szczególnie z historycznych kopalni saletry w regionach Tarapacá i Antofagasta. Okazy z tych lokalizacji są uważane za klasyczne i najbardziej reprezentatywne dla tego gatunku.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Nitratyna jest ekstremalnie rozpuszczalna w wodzie, dlatego **nigdy nie należy czyścić jej na mokro**. Jakikolwiek kontakt z wodą, nawet wilgotną szmatką, spowoduje rozpuszczenie i zniszczenie okazu. Czyszczenie można przeprowadzać wyłącznie na sucho, używając bardzo miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać wody i wysokiej wilgotności powietrza, która może spowodować "pocenie się" i powolne rozpuszczanie minerału. Unikać również wszelkich chemikaliów i kwasów. Jest to minerał miękki i kruchy, podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Okazy nitratyny muszą być przechowywane w suchym środowisku. Najlepiej trzymać je w szczelnie zamykanych pojemnikach (np. typu "perky box") lub w gablotach z pochłaniaczem wilgoci (np. żelem krzemionkowym). Należy chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi, przechowując z dala od twardszych minerałów.