Nipeiite-(Ce)

Wzór chemiczny: Ce<sup>3+</sup><sub>9</sub>Fe<sup>3+</sup>(SiO<sub>4</sub>)<sub>6</sub>[SiO<sub>3</sub>(OH)](OH)<sub>3</sub>

Nipeiit-(Ce) to ekstremalnie rzadki minerał z grupy allanitu, cechujący się złożonym składem chemicznym z dominacją ceru i żelaza.

## Charakterystyka Nipeiit-(Ce) jest minerałem o bardzo złożonej budowie chemicznej, należącym do grupy allanitu w ramach nadrzędnej grupy epidotu. Został zatwierdzony jako nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2022 roku. Jego odkrycie miało miejsce w Japonii. Ze względu na ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, jego pełna charakterystyka wizualna nie jest dobrze udokumentowana. Występuje w formie bardzo drobnych, subhedralnych (częściowo wykształconych) ziaren, zwykle o wielkości nieprzekraczającej 0.2 mm. ## Właściwości fizyczne Kryształy nipeiitu-(Ce) wykazują połysk określany jako żywiczny do szklistego. Są kruche, a ich twardość w skali Mohsa wynosi około 6. Gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej to 4.75 g/cm³. Minerał nie wykazuje fluorescencji. ## Barwy i odmiany Obserwowane ziarna nipeiitu-(Ce) mają barwę od ciemnobrązowej do czarnej. W świetle przechodzącym pod mikroskopem polaryzacyjnym wykazuje pleochroizm w odcieniach od żółtawobrązowego do ciemnobrązowego. Nie wyróżniono żadnych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nipeiit-(Ce), honoruje profesora Nipei Kouchiego (ur. 1981), japońskiego geologa z Uniwersytetu Hokkaido, za jego wkład w petrologię. Człon "(Ce)" w nazwie wskazuje na dominację ceru jako pierwiastka ziem rzadkich w jego strukturze krystalicznej. Minerał został opisany przez zespół badaczy, w tym Ritsuro Miyawaki, Koichi Momma i innych, na podstawie materiału zebranego w typowej lokalizacji. ## Zastosowania Nipeiit-(Ce) nie ma żadnego zastosowania komercyjnego ani przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako ekstremalnie rzadki i nowo odkryty przedstawiciel świata minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
6
Połysk
Żywiczny do szklistego
Rysa
Brązowa
Gęstość
4.75
Łupliwość
Brak
Przełam
Muszlowy
Przezroczystość
Prześwitujący do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja nipeiitu-(Ce) jest niemożliwa bez zaawansowanych technik laboratoryjnych. Wymaga analizy składu chemicznego za pomocą mikrosondy elektronowej (EDS/WDS) oraz analizy strukturalnej metodą dyfrakcji rentgenowskiej (XRD). Cechy wizualne, takie jak ciemnobrązowa barwa i żywiczny połysk, są niespecyficzne i wspólne dla wielu minerałów. ## Odróżnianie od podobnych Nipeiit-(Ce) jest wizualnie nieodróżnialny od innych minerałów z grupy allanitu, takich jak allanit-(Ce), ferriallanit-(Ce) czy dissakisit-(Ce). Wszystkie te minerały tworzą podobne, ciemne, drobne ziarna w podobnych paragenezach. Jedynym sposobem na ich rozróżnienie jest precyzyjna analiza chemiczna i krystalograficzna. ## Formy kryształów Minerał ten występuje w postaci bardzo małych, subhedralnych (częściowo wykształconych) ziaren, zwykle o wielkości poniżej 0.2 mm, rozproszonych w skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Nipeiit-(Ce) powstaje w wyniku procesów metamorfizmu kontaktowego. W lokalizacji typowej został znaleziony w skarnie powstałym na kontakcie paleozoicznych wapieni z kredową intruzją granodiorytu. Jego obecność jest związana z metasomatycznym wzbogaceniem w pierwiastki ziem rzadkich i inne specyficzne komponenty. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla środowiska skarnowego. W jego paragenezie zidentyfikowano między innymi andradyt, hedenbergit, wollastonit, kwarc, kalcyt, epidot, tytanit, apatyt, allanit-(Ce) oraz fluorynę. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania nipeiitu-(Ce) na świecie jest jego lokalizacja typowa: skarn Doshinkubo w miejscowości Chichibu, w prefekturze Saitama, w Japonii.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał mikroskopowy, nipeiit-(Ce) nie jest oceniany według typowych kryteriów estetycznych, takich jak rozmiar czy forma kryształu. Wartość okazu leży w jego potwierdzonej tożsamości i bogactwie asocjacji mineralnej na próbce. Najcenniejsze są okazy, na których ziarna nipeiitu-(Ce) są stosunkowo liczne i dobrze widoczne pod mikroskopem, a ich tożsamość została potwierdzona analitycznie. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest lokalizacja typowa w Japonii. Materiał z tego miejsca jest ekstremalnie trudny do zdobycia i trafia głównie do instytucji badawczych oraz wyspecjalizowanych kolekcji minerałów systematycznych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na mikroskopijny rozmiar i ekstremalną rzadkość, okazy nipeiitu-(Ce) znajdują się zazwyczaj w skale macierzystej i nie powinny być poddawane żadnym zabiegom czyszczącym. Jakakolwiek próba mechanicznego lub chemicznego czyszczenia grozi bezpowrotnym zniszczeniem minerału. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z jakimikolwiek chemikaliami, ultradźwiękami, nagłymi zmianami temperatury oraz wilgocią. Okaz powinien być chroniony przed kurzem i wibracjami. ## Przechowywanie Okazy powinny być przechowywane wyłącznie w specjalistycznych, stabilnych pojemnikach (np. typu micromount), z dala od światła, w warunkach o stałej, niskiej wilgotności i temperaturze. Najbezpieczniejszym miejscem jest kolekcja instytucji naukowej lub zaawansowanego kolekcjonera dysponującego odpowiednimi warunkami.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej