Nipalarsite

Wzór chemiczny: Ni<sub>8</sub>Pd<sub>3</sub>As<sub>4</sub>

Niezwykle rzadki arsenek niklu i palladu o metalicznym połysku, znajdowany jako mikroskopijne ziarna w złożach siarczkowych miedzi i niklu.

## Charakterystyka Nipalarsyt jest bardzo rzadkim minerałem z grupy arsenków, chemicznie klasyfikowanym jako arsenek niklu i palladu. Występuje niemal wyłącznie w postaci mikroskopijnych, nieforemnych ziaren lub wrostków w innych minerałach kruszcowych, głównie siarczkach. Zazwyczaj nie tworzy widocznych gołym okiem kryształów. Jego wygląd jest typowy dla kruszców - ma metaliczny połysk i stalowoszary lub cynowobiały kolor, czasem z żółtawym odcieniem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest nieprzezroczysty i charakteryzuje się silnym, metalicznym połyskiem. Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 5, co plasuje go w tej samej kategorii co apatyt. Jest minerałem bardzo gęstym, a jego gęstość obliczona na podstawie składu chemicznego i struktury krystalicznej wynosi 9,97 g/cm³, co jest efektem dużej zawartości ciężkich metali - palladu i niklu. ## Barwy i odmiany Nipalarsyt ma jednolity, metaliczny kolor, opisywany jako cynowobiały lub stalowoszary. Nie są znane żadne jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1993 roku przez E.M. Spiridonova, T.L. Evstigneevą i V.V. Konyushoka. Jego nazwa pochodzi od składu chemicznego i jest akronimem pierwiastków wchodzących w jego skład: **NI**klu, **PAL**ladu i **ARS**enu. ## Zastosowania Nipalarsyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako rzadki składnik paragenez mineralnych w złożach metali grupy platynowców.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Metallic
Rysa
Black
Gęstość
9.97
Łupliwość
None
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja nipalarsytu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik analitycznych. W praktyce rozpoznanie polega na analizie chemicznej w mikroobszarze (np. za pomocą mikrosondy elektronowej - EDS/WDS) wypolerowanego fragmentu skały. Cechami pomocniczymi w typowaniu próbek do analizy są: metaliczny połysk, wysoka gęstość, występowanie w obrębie rud Cu-Ni bogatych w platynowce oraz parageneza z innymi minerałami palladu i platyny. ## Odróżnianie od podobnych Nipalarsyt jest wizualnie nieodróżnialny od wielu innych rzadkich minerałów z grupy platynowców (PGM) o metalicznym, srebrzystym połysku, takich jak sobolewskit, kotulskit, sperrylit czy atokit. Można go również pomylić z pospolitszymi siarczkami, jak pentlandyt. Pewne rozróżnienie możliwe jest wyłącznie na podstawie składu chemicznego. ## Formy kryształów Minerał ten tworzy wyłącznie anhedralne (nieforemne) ziarna o rozmiarach od ułamków mikrometra do około 0.2 mm. Występuje jako izolowane wrostki lub tworzy złożone agregaty z innymi minerałami PGE, często jako obwódki wokół ziaren chalkopirytu lub pentlandytu.

Środowisko występowania

## Geneza Nipalarsyt jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w wysokich temperaturach. Powstaje w procesach segregacji siarczków w obrębie dużych intruzji skał maficznych i ultramaficznych (np. gabra, noryty, perydotyty), które są źródłem złóż miedzi, niklu i metali z grupy platynowców (PGE). ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w ścisłym towarzystwie innych kruszców. Najczęściej współwystępuje z chalkopirytem, pentlandytem i pirotynem. Towarzyszą mu również inne rzadkie minerały PGE, takie jak kotulskit, sobolewskit, sperrylit, atokit, rustenburgit, a także metale rodzime (złoto, srebro). ## Lokalizacje Jako minerał ekstremalnie rzadki, nipalarsyt został zidentyfikowany tylko w kilku miejscach na świecie, które są jednocześnie wielkimi zagłębiami wydobywczymi rud Cu-Ni-PGE. Lokalizacja typowa to złoże Oktiabrskoje w rejonie Norylska (Syberia, Rosja). Stwierdzono go również w kompleksie Bushveld w RPA oraz w niektórych złożach w Chinach.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Nipalarsyt jest minerałem interesującym wyłącznie dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów rzadkich gatunków (tzw. "species collectors") oraz instytucji naukowych. Okazy mają postać polerowanych zgładów lub fragmentów skał z mikroskopijnymi wrostkami. O wartości okazu decyduje nie estetyka, lecz potwierdzona analitycznie obecność minerału, bogactwo występowania w próbce oraz towarzystwo innych rzadkich minerałów PGE. ## Popularne stanowiska Najbardziej znane i klasyczne okazy, będące materiałem referencyjnym, pochodzą z miejsca odkrycia - rejonu Norylsk-Talnakh w Rosji. Materiał z tego obszaru jest najwyżej ceniony przez kolekcjonerów specjalizujących się w tej grupie minerałów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy nipalarsytu, będące zazwyczaj mikroskopijnymi wrostkami w skale macierzystej, na ogół nie wymagają czyszczenia. Jeśli zachodzi potrzeba usunięcia kurzu, można użyć miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza. W przypadku większych zabrudzeń dopuszczalne jest ostrożne przetarcie zwilżoną szmatką z wodą destylowaną. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu minerału z silnymi kwasami i innymi agresywnymi chemikaliami, które mogą reagować z arsenkami i siarczkami. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych ani czyszczenia parowego. Mimo twardości na poziomie 5, należy unikać czyszczenia materiałami ściernymi. ## Przechowywanie Nipalarsyt jest minerałem stabilnym. Przechowywać go należy w suchych warunkach, w zamkniętych pojemnikach lub klaserach, aby chronić go przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Nie jest wrażliwy na światło.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej