Nioboixiolite-(Fe^3+^)

Wzór chemiczny: (Nb₅+₀.₅Fe₃+₀.₅)O₂

Nioboiksjolit-(Fe³⁺) to rzadki tlenek niobu i żelaza, występujący w postaci czarnych, submetalicznych ziaren w granitowych pegmatytach.

## Charakterystyka Nioboiksjolit-(Fe³⁺) jest minerałem z grupy tlenków, należącym do grupy ixiolitu. Tworzy zazwyczaj niewielkie, anhedralne (nieprawidłowo wykształcone) ziarna lub masywne agregaty. Jego kryształy, gdy występują, są słabo wykształcone i mają pokrój tabliczkowy lub krótkosłupkowy. Jest nieprzezroczysty i ma czarną barwę. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 6-6.5 w skali Mohsa. Ma połysk submetaliczny do smolistego. Jest minerałem gęstym, a jego gęstość obliczona na podstawie wzoru wynosi 5.81 g/cm³. ## Barwy i odmiany Nioboiksjolit-(Fe³⁺) jest czarny, a w cienkich odłamkach może przeświecać na brązowo. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "nioboiksjolit" nawiązuje do dominującego niobu w składzie chemicznym oraz do jego związku ze strukturalnie podobnym minerałem, iksjolitem. Przyrostek "-(Fe³⁺)" precyzuje, że dominującym kationem w jednej z pozycji strukturalnych jest trójwartościowe żelazo. Minerał został formalnie opisany jako nowy gatunek stosunkowo niedawno, po redefinicji grupy ixiolitu przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA). ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i występowanie w niewielkich ilościach, nioboiksjolit-(Fe³⁺) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach oraz naukowców badających pegmatyty.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6-6.5
Połysk: Submetaliczny do smolistego
Rysa: Czarny
Gęstość: 5.81
Łupliwość: Niedoskonała wg {010}
Przełam: Podmuszlowy do nierównego
Przezroczystość: Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny: Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie nioboiksjolitu-(Fe³⁺) w warunkach polowych jest praktycznie niemożliwe bez specjalistycznego sprzętu. W kolekcji można go zidentyfikować na podstawie czarnej barwy, submetalicznego połysku, dużej gęstości oraz, co najważniejsze, potwierdzonego występowania w pegmatytach granitowych. Pewna identyfikacja wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS) w celu określenia składu chemicznego. ## Odróżnianie od podobnych Nioboiksjolit-(Fe³⁺) jest wizualnie nieodróżnialny od innych czarnych, ciężkich minerałów tlenkowych występujących w pegmatytach, takich jak kolumbit, tantalit, wodginit, wolframoiksjolit czy sam iksjolit. Wszystkie te minerały tworzą podobne czarne, submetaliczne masy lub słabo wykształcone kryształy. Różnice między nimi polegają na proporcjach niobu, tantalu, wolframu, żelaza, manganu i cyny, co można stwierdzić jedynie za pomocą analizy chemicznej. ## Formy kryształów Minerał ten najczęściej występuje w formie anhedralnych ziaren wrośniętych w skałę. Rzadko tworzy słabo wykształcone, tabliczkowe lub pryzmatyczne kryształy, zwykle o niewielkich rozmiarach.

Środowisko występowania

## Geneza Nioboiksjolit-(Fe³⁺) jest minerałem akcesorycznym powstającym w późnych stadiach krystalizacji pegmatytów granitowych, szczególnie tych o charakterze litowym (typu LCT - lit, cez, tantal). Krystalizuje w środowisku bogatym w niob, żelazo i inne pierwiastki rzadkie. ## Asocjacje mineralne Zazwyczaj współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla pegmatytów, takimi jak kwarc, albit (zwłaszcza odmiana cleavelandyt), mikroklin, muskowit, lepidolit, a także z innymi tlenkami niobu i tantalu, np. kolumbitem-(Fe), kolumbitem-(Mn) i mikrolitem. ## Lokalizacje Potwierdzone stanowiska występowania tego minerału są nieliczne. Został zidentyfikowany m.in. w pegmatytach w rejonie Viitaniemi w Finlandii (lokalizacja typowa) oraz w pegmatycie Mops nr 1 w rejonie rzeki Oranje w Prowincji Przylądkowej Północnej w Republice Południowej Afryki.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska okazów nioboiksjolitu-(Fe³⁺) jest niska z perspektywy estetycznej, ponieważ minerał ten nie tworzy dobrze wykształconych ani barwnych kryształów. Jego wartość leży niemal wyłącznie w jego rzadkości. Dla kolekcjonerów specjalistycznych (tzw. "systematyków") najbardziej pożądane są okazy, w których obecność nioboiksjolitu-(Fe³⁺) została potwierdzona analizą chemiczną. Wartość okazu podnosi bogata asocjacja z innymi rzadkimi minerałami pegmatytowymi oraz precyzyjnie określona lokalizacja. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione przez kolekcjonerów-specjalistów są okazy z lokalizacji typowej w Viitaniemi w Finlandii, ponieważ stanowią materiał referencyjny dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej, suchej szczoteczki lub pędzelka do usunięcia kurzu. Nie zaleca się stosowania wody ani żadnych środków chemicznych, ponieważ mogą one wejść w reakcję z powierzchnią minerału lub z minerałami towarzyszącymi. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami. Minerał jest stabilny, ale nie należy go podgrzewać ani poddawać gwałtownym zmianom temperatury. Długotrwała ekspozycja na wilgoć może być szkodliwa dla niektórych minerałów współwystępujących. ## Przechowywanie Okazy nioboiksjolitu-(Fe³⁺) najlepiej przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętych pudełkach kolekcjonerskich lub klaserach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na jego rzadkość, warto dołączyć do okazu etykietę z dokładną lokalizacją.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej