Nickelskutterudite
Wzór chemiczny: NiAs<sub>3</sub>
Arsenek niklu z grupy skuterydytu, tworzący metaliczne, cynowobiałe lub stalowoszare kryształy w układzie regularnym.
Opis
## Charakterystyka Nickelskutterudyt to arsenek niklu, będący skrajnym, zdominowanym przez nikiel ogniwem szeregu izomorficznego skuterydytu. Rzadko występuje w czystej postaci, najczęściej tworząc roztwory stałe z kobaltowym skuterydytem. Tworzy dobrze wykształcone, połyskliwe kryształy o metalicznym wyglądzie. Jego powierzchnia często pokrywa się nalotem lub nabiera tęczowej iryzacji w wyniku utleniania. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo twardy i kruchy. Charakteryzuje się silnym metalicznym połyskiem i dużą gęstością, wynoszącą około 6,9 g/cm³. Jest całkowicie nieprzezroczysty. Ze względu na swój metaliczny charakter jest dobrym przewodnikiem elektrycznym. ## Barwy i odmiany Nickelskutterudyt ma barwę od cynowobiałej do stalowoszarej, niekiedy z żółtawym odcieniem. Na zwietrzałych powierzchniach może pojawiać się czarny nalot lub tęczowa patyna. Historycznie znany był pod nazwą **chloantyt**, która obecnie jest zdyskredytowana przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) na rzecz nazwy systematycznej. ## Historia i nazwa Nazwa "nickelskutterudyt" wprost odnosi się do jego składu chemicznego (dominujący nikiel) oraz przynależności do grupy skuterydytu. Nazwa macierzystego minerału, skuterydytu, pochodzi od jego lokalizacji typowej w Skuterud w Norwegii. Termin "chloantyt" został zarzucony w celu ujednolicenia nazewnictwa w grupie. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, nickelskutterudyt nie ma obecnie znaczenia jako źródło niklu. W przeszłości, rudy bogate w minerały z grupy skuterydytu były eksploatowane dla pozyskania kobaltu i niklu. Dziś stanowi on głównie obiekt zainteresowania kolekcjonerów i naukowców.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi nickelskutterudytu są jego wysoka gęstość, metaliczny połysk, cynowobiała barwa oraz regularna forma kryształów. Rysa jest czarna. Występuje w specyficznym towarzystwie innych arsenków niklu i kobaltu. ## Odróżnianie od podobnych Makroskopowe odróżnienie nickelskutterudytu od skuterydytu (dominacja kobaltu) jest praktycznie niemożliwe bez zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS). Można go pomylić z innymi metalicznymi arsenkami, takimi jak saffloryt, rammelsbergit czy löllingit. Kluczową wskazówką jest regularny układ krystalograficzny nickelskutterudytu, podczas gdy wiele podobnych minerałów krystalizuje w innych układach (np. rombowym). ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie regularnym, tworząc najczęściej sześciany, ośmiościany, dwunastościany rombowe oraz ich kombinacje. Występuje również w formie skupień ziarnistych, zbitych mas, a także w postaci dendrytów i skupień promienistych.
Środowisko geologiczne
## Geneza Nickelskutterudyt powstaje w warunkach hydrotermalnych średnich temperatur. Jest składnikiem żył kruszcowych bogatych w nikiel, kobalt, srebro i arsen. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami z grupy skuterydytu, a także z nikielinem, gersdorffitem, rammelsbergitem, safflorytem, löllingitem, arsenopirytem, srebrem rodzimym, bizmutem rodzimym, a także z kalcytem, dolomitem i kwarcem. ## Lokalizacje Do najważniejszych światowych lokalizacji należą historyczne złoża w Górach Kruszcowych (Erzgebirge) w Niemczech (szczególnie Schneeberg i Annaberg). Znaczące okazy pochodzą również z regionu Cobalt w Ontario (Kanada), gdzie występowały w żyłach srebrowo-arsenkowych. Inne znane stanowiska to Bou Azzer w Maroku oraz kopalnie w okolicach Skuterud w Norwegii.
Rzadkość
Rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi kryształami o silnym, metalicznym połysku. Duże znaczenie ma brak uszkodzeń i czysta, nieutleniona powierzchnia. Wyjątkowo atrakcyjne są zrosty kryształów nickelskutterudytu z innymi minerałami, zwłaszcza z kontrastującym barwą srebrem rodzimym, różowym erytrynem (produktem wietrzenia arsenków kobaltu) lub białym kalcytem. ## Popularne stanowiska Za klasyczne uchodzą okazy z niemieckich Gór Kruszcowych oraz z Cobalt w Kanadzie, które są poszukiwane przez kolekcjonerów ze względu na ich historyczne znaczenie. Współcześnie piękne, dobrze wykształcone kryształy dostarczane są z rejonu Bou Azzer w Maroku.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą, zwłaszcza z dodatkiem detergentów, może przyspieszyć proces utleniania i prowadzić do matowienia lub zmiany barwy powierzchni. ## Czego unikać Nickelskutterudyt jest minerałem toksycznym ze względu na wysoką zawartość arsenu. Należy unikać wdychania pyłu powstającego przy jego obróbce lub czyszczeniu. Po każdym kontakcie z okazem trzeba dokładnie umyć ręce. Minerał jest wrażliwy na wilgoć i kwaśne środowisko, które powodują jego niszczenie. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym miejscu, najlepiej w zamkniętych, szczelnych pojemnikach lub klaserach, aby ograniczyć dostęp powietrza i wilgoci. Chroni to przed utlenianiem i matowieniem, a także ogranicza ryzyko przypadkowego kontaktu z toksycznym minerałem.