Nickelphosphide

Wzór chemiczny: Ni₃P

Niklofosforyd to bardzo rzadki fosforek niklu, występujący w postaci drobnych, metalicznych wrostków w meteorytach żelaznych.

Niklofosforyd jest minerałem z grupy fosforków, zatwierdzonym przez IMA w 2000 roku. Występuje w postaci bardzo drobnych, zaokrąglonych lub nieregularnych ziaren, zwykle o wielkości nieprzekraczającej kilkudziesięciu mikrometrów. Jest nieprzezroczysty i ma metaliczny wygląd. ## Charakterystyka Typowe okazy niklofosforydu to mikroskopijne wrostki w obrębie innych minerałów, głównie w meteorytach żelaznych. Ze względu na ekstremalnie mały rozmiar kryształów, jego cechy makroskopowe nie są obserwowane. Identyfikacja wymaga zaawansowanych technik analitycznych, takich jak mikroskopia elektronowa i mikroanaliza rentgenowska. ## Właściwości fizyczne Minerał charakteryzuje się metalicznym połyskiem i dużą gęstością, szacowaną na 7.37 g/cm³. Twardość nie została zmierzona z powodu małego rozmiaru ziaren, ale jest szacowana na podstawie analogii z syntetycznym odpowiednikiem na około 6-7 w skali Mohsa. Jest nieprzezroczysty, a jego rysa ma barwę szaroczarną. ## Barwy i odmiany Niklofosforyd ma barwę od szarej do żółtawej. Nie wyróżnia się żadnych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Nazwa "niklofosforyd" (ang. Nickelphosphide) nawiązuje bezpośrednio do jego składu chemicznego - dominacji niklu (nickel) i fosforu (phosphorus). Minerał został po raz pierwszy zidentyfikowany w meteorycie żelaznym El Sampal, znalezionym w prowincji Chubut w Argentynie. Został opisany przez M.I. Petyaeva i współpracowników, a następnie zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2000 roku pod numerem IMA2000-008. Jego syntetyczny odpowiednik, Ni₃P, był znany w metalurgii na długo przed odkryciem naturalnego minerału. ## Zastosowania Niklofosforyd nie ma żadnego zastosowania praktycznego ani komercyjnego. Jego znaczenie jest czysto naukowe, szczególnie w dziedzinie meteorytyki i planetologii, ponieważ dostarcza informacji o procesach geochemicznych zachodzących w ciałach macierzystych asteroid.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6.5-7
Połysk: Metallic
Rysa: Grayish-black
Gęstość: 0
Łupliwość: None
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Tetragonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja niklofosforydu jest niemożliwa bez specjalistycznego sprzętu. Wymaga obserwacji na wypolerowanych zgładach pod mikroskopem elektronowym skaningowym (SEM) i potwierdzenia składu chemicznego za pomocą mikroanalizy rentgenowskiej (EDS/WDS). W świetle odbitym ma żółtawy odcień. ## Odróżnianie od podobnych Niklofosforyd można pomylić z innymi fosforkami występującymi w meteorytach, takimi jak schreibersyt ((Fe,Ni)₃P) czy nikloschreibersyt ((Ni,Fe)₃P). Odróżnienie opiera się wyłącznie na precyzyjnej analizie stosunku niklu do żelaza. Niklofosforyd jest członem szeregu izomorficznego ze schreibersytem, w którym nikiel dominuje nad żelazem. ## Formy kryształów Minerał tworzy bardzo małe, zaokrąglone lub nieregularne ziarna, zwykle o wielkości od 5 do 50 mikrometrów. Występuje jako wrostki w kamacycie lub w jego sąsiedztwie.

Środowisko występowania

## Geneza Niklofosforyd jest minerałem pierwotnym, który krystalizował bezpośrednio ze stopu metalicznego wewnątrz ciał macierzystych asteroid. Jego powstawanie jest związane z powolnym stygnięciem jąder planetozymali w warunkach bardzo niskiej prężności tlenu. Jest typowym składnikiem meteorytów żelaznych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje najczęściej w towarzystwie kamacytu (odmiana żelaza niklowego), taenitu (inna odmiana żelaza niklowego), schreibersytu, troilitu oraz grafitu. ## Lokalizacje Niklofosforyd został zidentyfikowany w kilku meteorytach żelaznych. Lokalizacja typowa to meteoryt El Sampal (grupa IAB-MG) znaleziony w Argentynie. Inne potwierdzone wystąpienia to meteoryt Morasko (Polska), meteoryt Sikhote-Alin (Rosja) oraz meteoryt Uwet (Nigeria).

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Niklofosforyd nie jest minerałem kolekcjonerskim w sensie wizualnym. Jego wartość jest czysto naukowa i związana z meteorytem, w którym występuje. Dla kolekcjonerów meteorytów, obecność rzadkich minerałów, takich jak niklofosforyd, może podnieść wartość i atrakcyjność okazu, ale tylko wtedy, gdy jest to potwierdzone analizami naukowymi. Sam minerał jest niewidoczny gołym okiem. ## Ceny rynkowe Nie ma rynku dla niklofosforydu jako oddzielnego minerału. Jego wartość jest integralną częścią ceny meteorytu, w którym się znajduje. Cena ta zależy od typu meteorytu, jego wielkości, historii i proweniencji, a nie od obecności mikroskopijnych wrostków konkretnego minerału. ## Popularne stanowiska Z perspektywy naukowej i kolekcjonerskiej (w kontekście meteorytów), najbardziej znanymi lokalizacjami są miejsca znalezienia meteorytów, w których go zidentyfikowano, takie jak El Sampal (Argentyna), Morasko (Polska) i Sikhote-Alin (Rosja).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na mikroskopijny rozmiar i występowanie w postaci wrostków, okazy niklofosforydu nie są czyszczone w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. Wszelkie zabiegi przeprowadzane są w warunkach laboratoryjnych na wypolerowanych zgładach metalograficznych. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami, które mogą reagować z minerałem i otaczającą go matrycą. Jako składnik meteorytów żelaznych, okazy zawierające niklofosforyd powinny być chronione przed wilgocią, aby zapobiec rdzewieniu (utlenianiu) otaczającego go żelaza. ## Przechowywanie Przechowywanie okazów meteorytów zawierających niklofosforyd wymaga kontrolowanych warunków. Najlepiej trzymać je w suchym środowisku, na przykład w pojemnikach z pochłaniaczem wilgoci (żelem krzemionkowym), aby zminimalizować ryzyko korozji.