Nickeline

Wzór chemiczny: NiAs

Arsenek niklu o charakterystycznej, miedzianoczerwonej barwie i metalicznym połysku, będący ważną rudą niklu.

## Charakterystyka Nickeline, znany również jako nikielin, to arsenek niklu (NiAs), minerał należący do grupy nikielinu. Tworzy zazwyczaj masywne, ziarniste lub nerkowate skupienia. Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie i mają formę sześciobocznych słupów lub tabliczek, często zakończonych piramidami. Jego najbardziej rozpoznawalną cechą jest charakterystyczna, blada miedzianoczerwona barwa, która na świeżej powierzchni szybko matowieje, pokrywając się czarnym nalotem (annabergitem) lub zielonkawym (kwiat niklowy). ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest nieprzezroczysty i odznacza się silnym, metalicznym połyskiem. Jest stosunkowo twardy, z twardością w skali Mohsa wynoszącą 5 do 5.5, co plasuje go w tej samej kategorii co apatyt. Jego gęstość jest znaczna i wynosi około 7.8 g/cm³, co sprawia, że okazy są ciężkie w stosunku do swojej wielkości. ## Barwy i odmiany Dominującą i w zasadzie jedyną barwą nickeline jest blada miedzianoczerwona, często z odcieniem różowym lub fioletowym. Nazwa "Kupfernickel" (miedzionikiel) odzwierciedla tę cechę. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych, chociaż czasami bywa mylony z breithauptytem (NiSb), który ma podobny, lecz bardziej fioletowy odcień. ## Historia i nazwa Historyczna nazwa "Kupfernickel" pochodzi od średniowiecznych niemieckich górników z Saksonii. Znajdowali oni minerał przypominający wyglądem rudę miedzi ("Kupfer"), ale nie mogli z niego wytopić tego metalu. Uważali, że jest to sprawka złośliwych gnomów lub duchów kopalni ("Nickel"), stąd "miedź Nicka" lub "diabelska miedź". W 1751 roku szwedzki chemik Axel Fredrik Cronstedt z powodzeniem wyizolował z tego minerału nowy pierwiastek, który na cześć tej historii nazwał niklem. Formalną nazwę "nickeline" wprowadził w 1832 roku François Sulpice Beudant. ## Zastosowania Nickeline jest ważnym składnikiem niektórych złóż niklu i historycznie był istotną rudą tego metalu. Dziś jego znaczenie jako rudy jest mniejsze, ale pozostaje ważnym minerałem wskaźnikowym przy poszukiwaniu złóż niklu, kobaltu i srebra. Dla kolekcjonerów jest cenionym minerałem ze względu na jego historyczne znaczenie i charakterystyczny wygląd.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5-5.5
Połysk: Metaliczny
Rysa: Brunatnoczarny
Gęstość: 7.8-7.86
Łupliwość: Brak
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny: Hexagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną nickeline jest jego unikalna, blada miedzianoczerwona barwa połączona z silnym metalicznym połyskiem. Jest to minerał stosunkowo ciężki i twardy. Charakterystyczna jest również jego tendencja do matowienia i pokrywania się zielonkawym nalotem annabergitu (kwiatu niklowego) lub czarnym nalotem tlenków. ## Odróżnianie od podobnych Nickeline bywa mylony z bornitem, który jednak wykazuje silną iryzację (pstrą grę barw) i jest od niego bardziej miękki. Breithauptyt (NiSb) ma bardzo podobny wygląd, ale jego barwa jest wyraźnie bardziej fioletowa lub fioletoworóżowa. Piryt (FeS₂) jest jaśniejszy, mosiężnożółty. chalkopiryt (CuFeS₂) jest również bardziej żółty i miększy. Rodonit ma podobną barwę, ale szklisty połysk i jest krzemianem. ## Formy kryształów Kryształy są rzadkie, heksagonalne, o pokroju słupkowym lub tabliczkowym. Najczęściej występuje w formie masywnych, zbitych skupień, często o budowie nerkowatej lub groniastej. Występuje również w postaci wrostków w innych siarczkach i arsenkach.

Środowisko występowania

## Geneza Nickeline jest typowym minerałem hydrotermalnym średnich i wysokich temperatur. Powstaje w żyłach kruszcowych, często w asocjacji z innymi siarczkami i arsenkami niklu, kobaltu i srebra. Występuje również w ultrazasadowych skałach magmowych, takich jak noryty, gdzie krystalizuje z magmy bogatej w siarczki (złoża magmowe). ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi arsenkami, takimi jak skutterudyt, saffloryt, rammelsbergit i löllingit. Często towarzyszą mu również chalkopiryt, piryt, pirotyn, srebro rodzime, bizmut rodzimy oraz minerały z grupy kobaltynu-gersdorffitu. W strefie wietrzenia utlenia się do zielonego annabergitu. ## Lokalizacje Historycznie ważne i klasyczne lokalizacje znajdują się w Niemczech (Schneeberg, Annaberg w Saksonii; St. Andreasberg w górach Harzu) oraz w Czechach (Jáchymov). Znaczące złoża, w których występuje nickeline, to rejon Sudbury w Ontario (Kanada), Cobalt w Ontario (Kanada), a także złoża w Argentynie (Vinchina), Maroku (Bou Azzer) i Australii.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami heksagonalnymi, co jest dużą rzadkością. Wysoko oceniane są również bogate, masywne agregaty o intensywnej, świeżej miedzianoczerwonej barwie, bez śladów utlenienia. Atrakcyjność podnoszą kontrasty z innymi minerałami, na przykład z białym kalcytem, kwarcem lub srebrzystymi arsenkami kobaltu. Okazy z klasycznych, historycznych lokalizacji, takich jak Saksonia, są szczególnie poszukiwane. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane okazy pochodzą z historycznych niemieckich i czeskich zagłębi górniczych, takich jak Schneeberg, Annaberg i Jáchymov. Współcześnie piękne, krystaliczne okazy dostarczane są z rejonu Bou Azzer w Maroku. Masywne, bogate rudy pochodzą z rejonu Sudbury i Cobalt w Kanadzie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Nickeline należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiej szczoteczki lub sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą, zwłaszcza z detergentami, może przyspieszyć proces utleniania i prowadzić do powstawania niepożądanych nalotów. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami i innymi chemikaliami. Minerał jest wrażliwy na wilgoć i tlen, co powoduje jego matowienie i pokrywanie się wtórnymi minerałami niklu. Nie należy go podgrzewać, ponieważ może to prowadzić do wydzielania toksycznych oparów arsenu. Należy chronić go przed długotrwałą ekspozycją na wilgotne powietrze. ## Przechowywanie Okazy nickeline najlepiej przechowywać w suchych, szczelnych pojemnikach, takich jak pudełka z membraną lub klasery z pochłaniaczem wilgoci. Ekspozycja powinna odbywać się w zamkniętych gablotach, z dala od źródeł wilgoci i gwałtownych zmian temperatury. Ze względu na zawartość arsenu, po kontakcie z minerałem zaleca się umycie rąk.