Nickel
Wzór chemiczny: Ni
Nikiel rodzimy jest rzadkim minerałem z grupy pierwiastków rodzimych, występującym w postaci metalicznych ziaren i blaszek w skałach ultrazasadowych i meteorytach.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 3.5
- Barwa
- White, bright silver
- Połysk
- Metallic
- Rysa
- Gray, metallic
- Gęstość
- 0
- Łupliwość
- None
- Przełam
- Hackly
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Isometric
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną niklu rodzimego jest jego srebrzystobiała barwa z żółtawym odcieniem, metaliczny połysk oraz właściwości magnetyczne. Występuje w postaci niewielkich, nieregularnych ziaren lub blaszek. Jest kowalny, co oznacza, że pod uderzeniem raczej się spłaszczy niż rozpadnie. ## Odróżnianie od podobnych Nikiel rodzimy można pomylić z innymi metalicznymi minerałami rodzimymi: - **Żelazo rodzime:** Zazwyczaj ma bardziej szarą barwę i szybciej rdzewieje na brązowo lub czarno. Nikiel ma charakterystyczny żółtawy odcień. - **Platyna rodzima:** Jest chemicznie obojętna, cięższa (wyższa gęstość) i nie jest magnetyczna. - **Srebro rodzime:** Jest jaśniejsze, bardziej białe, bardziej kowalne i nie jest magnetyczne. Z czasem czernieje. - **Awaruit:** Jest stopem niklu i żelaza, wizualnie niemal identyczny. Rozróżnienie wymaga analizy chemicznej (EDS/SEM). ## Formy kryształów Nikiel rodzimy krystalizuje w układzie regularnym, jednak dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie. Zazwyczaj tworzy skupienia ziarniste, łuseczkowate, blaszkowate lub występuje w formie nieregularnych bryłek i samorodków wrośniętych w skałę macierzystą.
Środowisko występowania
## Geneza Nikiel rodzimy powstaje w specyficznych, silnie redukcyjnych warunkach. Jego główne środowiska powstawania to: 1. **Skały ultrazasadowe:** Występuje jako produkt procesów serpentynizacji perydotytów, gdzie uwalniany jest z oliwinów. Tworzy się w niskich temperaturach w obecności silnie redukujących fluidów. 2. **Meteoryty:** Jest istotnym składnikiem meteorytów żelaznych (oktaedrytów, heksaedrytów) oraz niektórych chondrytów, gdzie występuje w postaci naturalnych stopów z żelazem (kamacyt i taenit). 3. **Złoża hydrotermalne:** Bardzo rzadko spotykany jest w żyłach hydrotermalnych związanych z intruzjami skał maficznych i ultramaficznych. ## Asocjacje mineralne W skałach ziemskich nikiel rodzimy współwystępuje najczęściej z minerałami z grupy serpentynu (antygoryt, chryzotyl), magnetytem, chromitem, heazlewooditem, awaruitem i miedzią rodzimą. W meteorytach towarzyszą mu głównie kamacyt, taenit, troilit i schreibersyt. ## Lokalizacje Potwierdzone wystąpienia niklu rodzimego są nieliczne. Do najważniejszych należą: - **Nowa Kaledonia:** W masywach serpentynitowych, skąd pochodzą jedne z najlepiej udokumentowanych ziemskich wystąpień. - **Josephine Creek i Bogota, Oregon, USA:** Klasyczne lokalizacje dla awaruitu (stopu niklu i żelaza), często nazywanego "josefinitem". - **Piemont, Włochy oraz region Kraubath, Austria:** Wystąpienia w alpejskich masywach ofiolitowych. - **Syberia, Rosja:** W złożach niklowo-miedziowych w rejonie Norylska. - **Polska:** Stwierdzony w postaci bardzo drobnych ziaren w serpentynitach na Dolnym Śląsku (m.in. w masywie Gogołów-Jordanów).
Rzadkość
Bardzo rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska niklu rodzimego zależy przede wszystkim od jego pochodzenia i formy. Najbardziej cenione są okazy z dobrze widocznymi, wyodrębnionymi ziarnami lub blaszkami o wyraźnym metalicznym połysku, osadzonymi na kontrastującej matrycy skalnej (np. w serpentynicie). Okazy pochodzące z klasycznych, historycznych lokalizacji są również wyżej oceniane. Ze względu na rzadkość, każdy dobrze udokumentowany okaz niklu rodzimego, nawet w postaci mikroskopijnej, ma wartość naukową i kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy z Nowej Kaledonii oraz historyczne próbki z Oregonu w USA (jako awaruit/josefinit). Okazy pochodzenia meteorytowego (kamacyt/taenit) tworzą osobną, wyspecjalizowaną kategorię zbiorów.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy niklu rodzimego, zwłaszcza te wrośnięte w matrycę skalną, należy czyścić bardzo ostrożnie. Najbezpieczniejszą metodą jest użycie miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W przypadku luźnych zanieczyszczeń można użyć sprężonego powietrza. Unikać należy mycia w wodzie, która może przyspieszyć utlenianie i zmatowienie powierzchni. ## Czego unikać Nikiel jest podatny na utlenianie, dlatego należy unikać przechowywania go w wilgotnym środowisku. Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami i innymi agresywnymi chemikaliami, które mogą trwale uszkodzić jego powierzchnię. Długotrwała ekspozycja na wilgotne powietrze może prowadzić do powstania matowej patyny. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów niklu rodzimego w suchym miejscu, najlepiej w zamkniętych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich lub klaserach. Aby ograniczyć kontakt z wilgocią z powietrza, można stosować pochłaniacze wilgoci (np. żel krzemionkowy). Okazy w matrycy są generalnie bardziej stabilne.