Newberyite

Wzór chemiczny: Mg(PO₃OH)(H₂O)₃

Newberyit to uwodniony wodorofosforan magnezu, tworzący bezbarwne lub białe kryształy, znajdowany głównie w jaskiniach z guano nietoperzy.

## Charakterystyka Newberyit jest uwodnionym wodorofosforanem magnezu. Występuje najczęściej w postaci tabliczkowych lub krótkosłupowych kryształów, często tworzących promieniste agregaty lub rozety. Okazy są zazwyczaj bezbarwne, białe lub szarawe, niekiedy z bladożółtym lub brązowawym odcieniem. Kryształy bywają przezroczyste do przeświecających i charakteryzują się szklistym lub perłowym połyskiem, szczególnie widocznym na płaszczyznach łupliwości. ## Właściwości fizyczne Twardość newberyitu w skali Mohsa wynosi od 3 do 3.5, co czyni go minerałem stosunkowo miękkim. Jego gęstość to około 2.1 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co powoduje, że łatwo dzieli się na cienkie blaszki. Przełam jest nierówny. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1879 roku przez Gerharda vom Ratha. Jego nazwa upamiętnia Jamesa Cosmo Newbery'ego (1843-1895), geologa i chemika przemysłowego, który jako pierwszy zaobserwował te kryształy w guanie nietoperzy w jaskini Skipton w Australii. ## Zastosowania Newberyit nie ma znaczącego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast ceniony przez kolekcjonerów minerałów, zwłaszcza za dobrze wykształcone kryształy i estetyczne agregaty. Bywa również przedmiotem badań naukowych ze względu na jego rolę w procesach biomineralizacji - jest jednym ze składników niektórych kamieni nerkowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3-3.5
Barwa: Light gray to white or colorless, pale brown
Połysk: Vitreous
Rysa: White
Gęstość: 2.10
Łupliwość: On {010}, perfect; on {001}, poor.
Przełam: Hackly
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Newberyit można rozpoznać po jego charakterystycznych, tabliczkowych kryształach, często tworzących promieniste agregaty lub rozety. Kluczowe cechy to niska twardość (daje się zarysować miedziakiem), doskonała łupliwość w jednym kierunku oraz perłowy połysk na płaszczyznach łupliwości. Charakterystyczne jest również jego pochodzenie - występowanie w jaskiniach z guano. ## Odróżnianie od podobnych Newberyit bywa mylony z innymi fosforanami występującymi w guanie, takimi jak hannayit czy struwit. Hannayit ma podobny wygląd, ale krystalizuje w układzie trójskośnym i ma inne właściwości optyczne. Struwit również tworzy podobne kryształy, ale ma nieco inną twardość i gęstość. Dokładne rozróżnienie często wymaga analizy chemicznej lub krystalograficznej. ## Formy kryształów Kryształy newberyitu są zazwyczaj tabliczkowe, spłaszczone zgodnie z płaszczyzną łupliwości. Często występują w formie agregatów wachlarzowatych, promienistych lub sferulitycznych rozet. Rzadziej spotykane są pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy.

Środowisko występowania

## Geneza Newberyit jest minerałem pochodzenia organicznego. Powstaje głównie w wyniku reakcji roztworów bogatych w fosforany, pochodzących z rozkładu guana (odchodów nietoperzy lub ptaków morskich), z minerałami bogatymi w magnez lub bezpośrednio ze skałami węglanowymi (wapieniami, dolomitami), które tworzą podłoże jaskini. Może również krystalizować w osadach na dnie wysychających jezior. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi fosforanami powstającymi w podobnych warunkach, takimi jak hannayit, struwit, apatyt, a także z gipsem, kalcytem i aragonitem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko, z którego pochodzą duże i dobrze wykształcone kryształy, to jaskinie Skipton w stanie Wiktoria w Australii. Inne znane lokalizacje to m.in. jaskinie w regionie transwalskim w RPA, niektóre jaskinie na Półwyspie Somalijskim, a także wyspa Ascension na Oceanie Atlantyckim, gdzie występuje w złożach guana ptaków morskich.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy z dużymi, dobrze wykształconymi, przezroczystymi kryształami. Szczególnie cenione są estetyczne, promieniste agregaty i rozety o średnicy kilku centymetrów, zwłaszcza te pochodzące z klasycznej lokalizacji w Australii. Czystość (brak inkluzji) i brak uszkodzeń mechanicznych znacząco podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z jaskiń Skipton w Australii. Są one uważane za wzorcowe dla tego minerału. Okazy z innych lokalizacji są również interesujące, ale rzadko dorównują jakością australijskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy newberyitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia, ponieważ minerał jest rozpuszczalny w kwasach i nieznacznie w wodzie. Po czyszczeniu na mokro okaz należy natychmiast dokładnie osuszyć. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami, które szybko go rozpuszczają. Minerał jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może prowadzić do jego dehydratacji i zniszczenia struktury. Jako minerał miękki, jest podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy newberyitu najlepiej przechowywać w zamkniętych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i nagłymi zmianami wilgotności. Należy unikać eksponowania w miejscach o dużej wilgotności lub bezpośredniego nasłonecznienia.