Neotocite

Wzór chemiczny: (Mn²⁺,Fe²⁺)SiO₃·H₂O

Neotokit to uwodniony krzemian manganu i żelaza, tworzący amorficzne, szkliste masy o barwie od żółtobrązowej do czarnej, często spotykany w strefach utleniania złóż manganu.

## Charakterystyka Neotokit jest amorficznym (bezpostaciowym), uwodnionym krzemianem manganu i żelaza, klasyfikowanym jako mineraloid. Zazwyczaj występuje w formie mas zbitych, nerkowatych, groniastych lub jako masy ziemiste i naskorupienia. Jego wygląd jest często podobny do szkliwa lub żywicy, a ze względu na brak struktury krystalicznej nie tworzy wykształconych kryształów. Z czasem może ulegać dehydratacji i rekrystalizacji do innych, bardziej stabilnych minerałów manganu. ## Właściwości fizyczne Neotokit charakteryzuje się twardością w zakresie 3-4 w skali Mohsa. Jego połysk jest typowo szklisty do żywicznego, a na zwietrzałych powierzchniach staje się matowy. Jest kruchy, a jego przełam jest muszlowy do nierównego. Gęstość waha się od 2,7 do 2,9 g/cm³. Jako substancja amorficzna nie wykazuje łupliwości. ## Barwy i odmiany Barwa neotokitu jest zmienna, najczęściej przyjmuje odcienie od żółtobrązowego, przez czerwonobrązowy, ciemnobrązowy, aż do czarnego. Cieńsze odłamki mogą przeświecać w odcieniach brązu lub żółci. Nie wyróżnia się nazwanych odmian tego mineraloidu. ## Historia i nazwa Nazwa neotokit pochodzi od greckich słów *neos* (nowy) i *tokos* (narodziny, pochodzenie), co nawiązuje do faktu, że powstaje on w wyniku przeobrażenia innych minerałów manganu, takich jak rodonit. Został opisany po raz pierwszy w 1849 roku na podstawie okazów ze Szwecji. ## Zastosowania Neotokit nie ma znaczącego zastosowania przemysłowego. Stanowi podrzędną rudę manganu, jeśli występuje w dużych nagromadzeniach. Dla kolekcjonerów jest interesujący jako produkt wietrzenia i składnik paragenez w złożach manganowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3-4
Barwa: Black, dark brown to dark olive-green, dark red-brown
Połysk: Vitreous to resinous
Rysa: Dark brown to black
Gęstość: 2.43
Łupliwość: None
Przełam: Conchoidal,Sub-Conchoidal
Przezroczystość: Transparent,Translucent
Układ krystaliczny: Amorphous

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Neotokit rozpoznaje się po jego amorficznej, szklistej lub żywicznej formie, muszlowym przełamie i stosunkowo niskiej twardości. Charakterystyczne jest jego występowanie w postaci zbitych, nerkowatych lub groniastych mas w strefach utleniania złóż manganu. Jego brązowa do czarnej barwa i brązowawa rysa są również ważnymi wskazówkami. ## Odróżnianie od podobnych Neotokit bywa mylony z innymi amorficznymi tlenkami i krzemianami manganu, takimi jak wad czy psylomelan. Odróżnia się od nich niższą twardością i często jaśniejszą, brązowawą rysą (psylomelan ma rysę czarną). Można go również pomylić z opalem lub obsydianem, jednak kontekst geologiczny (asocjacje z minerałami manganu) jest kluczowy dla prawidłowej identyfikacji. ## Formy kryształów Jako mineraloid amorficzny, neotokit nie tworzy kryształów. Występuje wyłącznie w formach skupień: zbitych, masywnych, nerkowatych, groniastych, a także jako naskorupienia i wypełnienia.

Środowisko występowania

## Geneza Neotokit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż manganu. Tworzy się w wyniku hydrotermalnych przeobrażeń lub wietrzenia pierwotnych minerałów manganu, takich jak rodonit, piroksmangit czy węglany manganu (rodochrozyt). Jest produktem niskotemperaturowym. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami, z których powstaje lub którym towarzyszy w strefie utlenienia. Typowe minerały towarzyszące to rodonit, rodochrozyt, piroksmangit, bustamit, kwarc, kalcyt, a także tlenki manganu jak piroluzyt, psylomelan i wad. ## Lokalizacje Znaczące stanowiska neotokitu znajdują się w Szwecji (kopalnie Långban i Nordmark), skąd pochodziły pierwsze opisane okazy. Inne ważne lokalizacje to Broken Hill w Australii; Franklin i Sterling Hill w New Jersey, USA; a także złoża w Japonii, Republice Południowej Afryki i Kazachstanie.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska neotokitu zależy od formy jego skupień oraz asocjacji z innymi minerałami. Najbardziej cenione są okazy o dobrze wykształconych formach nerkowatych lub groniastych, z intensywnym, szklistym połyskiem. Dużą wartość mają również okazy stanowiące pseudomorfozy po innych minerałach (np. po rodonicie) lub tworzące estetyczne kompozycje z kontrastującymi minerałami, takimi jak różowy rodonit czy biały kalcyt. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej cenione okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w Szwecji (Långban) oraz z Franklin w USA. Okazy z Broken Hill w Australii również są poszukiwane przez kolekcjonerów ze względu na bogate paragenezy mineralne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy neotokitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wilgotnej (nie mokrej) szmatki lub patyczka bawełnianego zwilżonego wodą destylowaną, unikając nadmiernego moczenia. Należy unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Neotokit jest wrażliwy na chemikalia, zwłaszcza na kwasy, które mogą go uszkodzić. Należy chronić go przed wysoką temperaturą, która może spowodować utratę wody i zmianę struktury. Długotrwała ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne nie jest zalecana. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od źródeł ciepła i wilgoci. Najlepiej trzymać je w osobnych, wyściełanych pudełkach lub na stabilnych podstawkach w gablocie, aby uniknąć zarysowań i obtłuczeń, na które jest podatny ze względu na swoją kruchość i niską twardość.