Neltnerite

Wzór chemiczny: CaMn<sup>3+</sup><sub>6</sub>O<sub>8</sub>(SiO<sub>4</sub>)

Neltneryt to rzadki minerał z grupy braunitu, będący tlenokrzemianem wapnia i manganu, tworzący czarne, metaliczne ziarna i masywne skupienia.

## Charakterystyka Neltneryt jest rzadkim minerałem należącym do grupy braunitu. Chemicznie jest to złożony tlenokrzemian wapnia i trójwartościowego manganu. Występuje zazwyczaj w formie anhedralnych (nie wykazujących własnych ścian) ziaren o wielkości do 1 cm, a także w postaci skupień masywnych. Jego czarna barwa i metaliczny połysk sprawiają, że jest łatwo zauważalny w skale macierzystej, choć jego rozpoznanie wymaga specjalistycznych badań. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością około 6 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo odpornym na zarysowania. Ma metaliczny połysk i jest nieprzezroczysty. Jego gęstość jest dość wysoka i wynosi około 4,63 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny. ## Barwy i odmiany Neltneryt jest minerałem o jednolitej, czarnej barwie. W świetle odbitym pod mikroskopem polaryzacyjnym może wykazywać szarą barwę z brązowawym odcieniem i słabym pleochroizmem. Nie wyróżniono jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w kopalni Tachgagalt w regionie Souss-Massa w Maroku. Jego opis został opublikowany w 1980 roku przez C. Gaudefroya, J. Orliaca, F. Permingeata i A. Parfenoffa. Nazwa "neltneryt" została nadana na cześć Louisa Neltnera (1903–1985), francuskiego geologa i dyrektora Służby Geologicznej Maroka, który wniósł znaczący wkład w badania geologii tego kraju. ## Zastosowania Neltneryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako rzadki członek grupy braunitu i minerał charakterystyczny dla złóż manganu w Maroku.

Właściwości

Twardość Mohsa
6
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
4.63
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Neltneryt można wstępnie rozpoznać po jego czarnej barwie, metalicznym połysku i występowaniu w formie masywnych skupień lub wrośniętych ziaren. Charakterystyczna jest także jego wysoka gęstość. Często współwystępuje z innymi minerałami manganu, co jest ważną wskazówką terenową. Ostateczna identyfikacja wymaga jednak zaawansowanych metod, takich jak analiza chemiczna (EDS) i dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Neltneryt jest wizualnie bardzo podobny do braunitu, z którym tworzy zrosty i jest genetycznie powiązany. Odróżnienie tych dwóch minerałów bez specjalistycznego sprzętu jest praktycznie niemożliwe. Można go również pomylić z innymi czarnymi, metalicznymi minerałami tlenkowymi manganu, takimi jak hausmanit czy hollandyt. Różni się od nich składem chemicznym i strukturą krystaliczną. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy neltnerytu są ekstremalnie rzadkie. Zazwyczaj tworzy on masywne, ziarniste agregaty lub nieregularne ziarna wrośnięte w skałę. Obserwowane formy krystaliczne mają pokrój pseudooktaedryczny.

Środowisko występowania

## Geneza Neltneryt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, związanym z procesami metamorfizmu kontaktowego. Powstaje w złożach manganu, które zostały poddane działaniu roztworów hydrotermalnych w stosunkowo niskich temperaturach. W lokalizacji typowej (Tachgagalt) występuje w żyłach przecinających wulkaniczne tufy ryolitowe z okresu prekambryjskiego. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami manganu. Jego najczęstszymi towarzyszami są braunit, marokit, hausmanit, gaudefroyt, kwarc, kalcyt, baryt oraz różne tlenki manganu. ## Lokalizacje Najważniejszym i najlepiej udokumentowanym miejscem występowania neltnerytu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Tachgagalt, położona niedaleko Ouarzazate w górach Antyatlas w Maroku. Jest to główne źródło okazów tego minerału. Poza Marokiem, jego obecność odnotowano również w kopalni Wessels w Hotazel, w zagłębiu manganowym Kalahari w Republice Południowej Afryki.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska neltnerytu jest związana przede wszystkim z jego rzadkością. Najbardziej cenione są okazy, w których neltneryt tworzy bogate, masywne skupienia lub wyraźnie widoczne ziarna kontrastujące z jaśniejszą skałą macierzystą. Ze względu na brak dobrze wykształconych kryształów, forma nie jest głównym kryterium oceny. Wysoko oceniane są również okazy z udokumentowaną asocjacją z innymi rzadkimi minerałami z tej lokalizacji, takimi jak gaudefroyt czy marokit. ## Popularne stanowiska Jedynym komercyjnie istotnym źródłem okazów neltnerytu jest jego lokalizacja typowa: kopalnia Tachgagalt w Maroku. Okazy z RPA są rzadkością na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy neltnerytu można czyścić za pomocą miękkiej, suchej szczoteczki w celu usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń dopuszczalne jest użycie wody destylowanej, jednak należy unikać długotrwałego moczenia. Po czyszczeniu na mokro okaz należy dokładnie wysuszyć. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu minerału z kwasami i silnymi środkami chemicznymi, które mogą uszkodzić jego powierzchnię. Mimo stosunkowo wysokiej twardości, należy chronić go przed uderzeniami i kontaktem z twardszymi minerałami (np. kwarcem, korundem), aby uniknąć zarysowań. ## Przechowywanie Okazy neltnerytu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby zapobiec otarciom i uszkodzeniom mechanicznym. Nie jest wrażliwy na światło słoneczne ani zmiany wilgotności, więc może być eksponowany w standardowych warunkach.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej